Okolica bliższa i dalsza

"[...] bo Wielkopolska, podobnie jak cała Polska to wszystko to, co widzą nasze oczy, co zapadło nam w pamięci, co wykarmiło nas od dzieciństwa i wczesnej młodości swoją barwą i dźwiękiem. To wszystko jest na tej prastarej polskiej ziemi, w Wielkopolsce zwanej dawniej nie bez powodu Magna Polonia, ziemi nad Wartą, Notecią, Prosną i Obrą. To wszystko co jest na tej ziemi i co się w niej kryje, jest nasze, stało się naszym. Wrosło nam w duszę i żadna siła nie może nam tego odebrać! Obrazu rodzimej Wielkopolski, regionu, w którym "zaczęła się Polska" nie jest w stanie zatrzeć także szybko upływający czas. Obraz tej ziemi idzie za nami wszędzie i po wielu latach ukazywać się nam będzie nawet w snach, zwłaszcza wówczas, gdy zrodzony na tej ziemi bedzie musiał osiąść gdzieś w innym zakątku kraju lub poza jego granicami."
Jerzy Sobczak

Ze Środy wszędzie blisko. Ten fakt wykorzystali już nasi antenaci ustalając, że z ówczesnych województw poznańskiego i kaliskiego najbliżej braci szlacheckiej do wspólnego spotkania i radzenia nad sprawami Rzeczypospolitej będzie właśnie w Środzie. Później nastały rozbiory, następowały zmiany administracyjne, zmieniał się kształt województw, kształt granic państwa. Jedno się nie zmieniło – położenie Środy. Dziś Środa, tak jak dawniej leży 30 kilometrów na południowy wschód od Poznania, jednego z największych ośrodków metropolitalnych Polski. Wieki przemian kulturowych zachodzących w tej części obecnego województwa Wielkopolskiego i Polski ugruntowało pozycję Środy, jako miasta położonego w centrum jednej z najatrakcyjniejszych w kraju konstelacji regionów turystyczno – krajoznawczych.  Środa – Poznań 34 km
Środa – Jarocin 33 km
Środa – Gniezno 50 km
Środa – Mogilno 81 km
Środa – Żnin 90 km
Środa – Turew 44 km
Środa – Rogalin 26 km
Środa – Winna Góra 12 km
Środa – Ostrów Lednicki 44 km
Środa – Zaniemyśl  12 km
Środa – Koszuty 5 km
Środa – Kórnik 15 km
Środa – Żerków 31 km
Środa – Tarce 37 km
Środa – Gostyń 53 km
Środa – Cichowo 53 km
Środa – Racot 53 km
Środa – Ląd 50 km
Środa – Śmiełów 36 km
Środa – Pobiedziska 32 km

Stąd blisko dziś ze Środy – miasta jednego z najważniejszych zgromadzeń parlamentarnych I Rzeczypospolitej – do regionu gdzie rodziło się państwo Polskie reprezentowanego przez takie miejsca jak Giecz, Ostrów Lednicki, Gniezno i Poznań. W promieniu 50 km od miasta znajduje się głowne skrzyżowanie słynnego szlaku Piastowskiego, a wyruszając ze Środy wystarczą dwa, trzy dni by zobaczyć cały szlak. Ledwie 12 km od granic miasta leży siedziba napoleońskiej donacji dla bohatera hymnu Jana Henryka Dąbrowskiego Winna Góra, z pałacem i kościelną kryptą, w której generał został pochowany. Obszar na południe od miasta, prócz olbrzymich walorów przyrodniczych zawartych w dzikiej dolinie rzeki Warty i chronionych m.in. dwoma Parkami Krajobrazowymi, systemem obszarów Natura 2000 i chronionego krajobrazu, zawiera także tak ważne miejsca jak fragment Wielkopolskiej pętli cysterskiej (Ląd n. Wartą) czy położone nieco na uboczu, w zaciszu Mickiewiczowski Śmiełów, z pałacem, w którym mieści się muzeum poety („Mickiewiczowski Park Kultury”), Żerków i Miłosław – siedziba Mielżyńskich, a później Kościelskich, z pierwszym w Polsce pomnikiem Juliusza Słowackiego. Południowy zachód to wspaniała w formie rynna jezior kórnicko zaniemyskich, polodowcowa przyrodnicza perła z turystycznym Zaniemyślem (grób z ciekawym pomnikiem hr. Edwarda Raczyńskiego) i jednym z największych arcydzieł neogotyku angielskiego, zamkiem Działyńskich i Zamoyskich w Kórniku. W podmiejskiej dzielnicy Prowent stoi dom rodzinny Wisławy Szymborskiej. Nieco dalej znów dolina Warty i wielkie walory przyrodniczo – kulturowe Wielkopolskiego Parku Narodowego ze wspaniałym Muzeum Narodowym Rolnictwa w Szreniawie i tajemniczą wyspą na jeziorze Góreckim. Wzdłuż Warty na południe podążamy obszarem Rogalińskiego Parku Krajobrazowego ze rezydencjonalnym Rogalinem Raczyńskich i prastarymi dębami, a dalej obszarem Parku Krajobrazowego im. Dezyderego Chłapowskiego, wielkiego Wielkopolanina, żołnierza i patrioty, który dał imię Parkowi obejmującemu takie perły jak Racot, Kopaszewo i Turew – rodową siedzibą generała. Do tego jeszcze, rzec jasna Poznań, z nieprzebraną kopalnią atrakcji krajoznawczych.
Zatem… ze Środy wszędzie blisko. 

regiony turystyczne wokół Środy
Kanon Krajoznawczy Ziemi Średzkiej >>
7 cudów powiatu średzkiego >>
Obiekty ziemi średzkiej >>
Szlak Piastowski - mapa >>

1. Szlakiem Piastowskim
Szlak Piastowski to jeden z najstarszych i najatrakcyjniejszych szlaków kulturowych w Polsce, szeroko rozsławiony wielkimi zabytkami. Szlak Piastowski to potężne wyzwanie dla zapalonego turysty. Jest rozległy geograficznie i wbrew nazwie także i tematycznie; by go gruntownie poznać potrzeba średnio tygodnia. Do początku 2 giej dekady nowego tysiąclecia przebieg szlaku tanowił charakterystyczną "ósemkę" z częścią środkową w Gnieżnie. Po kolejnych przekształceniach i restauracji szlaku podróżujemy z Wągrowca na południe przez Biskupin i Gniezno a dalej do Grzybowa, Lądu i Kalisza. Druga nitka wiedzie z Lubinia przez Poznań i Gniezno do Włocławka. Na jego trasie znajdziemy zespoły rezydencjonalne Pierwszych Piastów w Poznaniu, Gnieźnie, Ostrowie Lednickim i Gieczu, a więc miejsca które stanowiły administracyjne stolice początków polskiej państwowości. Na szlaku znajdują się także dwa z sześciu cysterskich zespołów klasztornych na terenie Wielkopolski (Ląd: zespół klasztorny i grodzisko oraz zespół archeologiczny Łekna: grodzisko, z zespołem poklasztornym i WągrowiecTarnowo Pałuckie z drewnianym, najstarszym w Polsce kościołem i polichromiami). Do tego dochodzą także ważne założenia klasztorne w Mogilnie, Strzelnie, Trzemesznie i Lubiniu, oraz kościoły romańskie w Gieczu, Inowrocławiu, Strzelnie i Kruszwicy.
najciekawsze obiekty regionu
Najciekawsze obiekty szlaku Piastowskiego

św. Wojciech   Ciągle niepowtarzalne wrażenie robią skanseny w Dziekanowicach (WPE) i Pobiedziskach oraz Rezerwaty archeologiczne w Kaliszu, Grzybowie i Gieczu. Warto także pamiętać, że część obiektów na szlaku ma olbrzymie znaczenie sakralne: katedra gnieźnieńska to prymasowska stolica Polski i siedziba najstarszej metropolii, pierwsze polskie sanktuarium i mauzoleum jednego z dwóch świętych patronów Polski. Ciekawym, stosunkowo nowym obiektem sakralnym, związanym po części ze szlakiem jest Brama III Tysiąclecia w Imiołkach (Pola Lednickie) wraz z całym kompleksem. Duże znaczenie mają także opactwa w Lubiniu, Mogilnie, Trzemesznie i Strzelnie.Niesłabnącym powodzeniem cieszy się fragment pokazimierzowskiego zamku w Kruszwicy, czyli słynna „Mysia Wieża”. Szlak ciągle się rozwija. Dochodzą nowe, towarzyszące mu atrakcje, pojawiają się nowe multimedialne wystawy - (MPP Lednica i MPPP Gniezno oraz wkrótce ICHOT na Ostrowie Tumskim w Poznaniu) i ekspozycje oraz nowe Rezerwaty (Ostrów Tumski w Poznaniu, Grzybowo, Giecz – po modernizacji, Biskupin – nowe obiekty).
Absydy poklasztornego kościoła benedyktynów w Mogilnie strzeże jeden z religijnych symboli Polski Piastowskiej - św. Wojciech.
Miarą ważności obiektów Szlaku niech będzie i to, że aż sześć z nich zostało wyniesione postanowieniem Prezydenta RP do miana Pomników historii: Poznań (historyczny zespół miasta z Ostrowem Tumskim, Zagórzem, Chwaliszewem i lewobrzeżnym Starym Miastem lokacyjnym ze średniowiecznymi osadami podmiejskimi a także Fortem Winiary (park cytadela) - 1994r), Gniezno (archikatedra pw. Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha w Gnieźnie – 1994), Lednogóra (wyspa Ostrów Lednicki na jeziorze Lednickim - 1994), Ląd (zespół dawnego opactwa cysterskiego - 2009),  Lubiń (zespół opactwa benedyktynów - 2009) oraz Biskupin (rezerwat archeologiczny - 1994).




katedra w Gnieźnie
Katedra gnieźnieńska, górująca nad Wzgórzem Lecha.

2. Okolica bliższa

Proponujemy pozwiedzać najbliższą okolicę, czyli do 30 km w linii prostej od Środy. Kto lubi kontakt z przyrodą wybrać może jedną z 12 tras rowerowych, z dala od ruchliwych dróg; podróż przez prawdziwe morze zieleni, której nie brakuje wokół Środy. Nie brakuje także miejsc niezwykłych, tych z wielką historią, bo i ona współtworzyła ziemię średzką. Część tras opracowaliśmy także dla zmotoryzowanych, choć odległości, jakie przyjęliśmy w tym temacie raczej są niewielkie.

Okolica bliższa >>

* * *

Dębno
Kolegiata (choć dziś już nie pełni tej roli) w Dębnie n. Wartą. Jej fundatorem był Wincenty Kot
z możnego rodu Doliwów, uczestnik bitwy pod Grunwaldem, wykładowca Akademii Królewskiej, wychowawca Władysława i Kazimierza Jagiellończyków, arcybiskup gnieźnieński
i prymas, interrex roku 1445, po śmierci Władysława III Warneńczyka.

najciekawsze obiekty regionu 3. Szwajcaria Żerkowska i dolina Warty.
Wspaniała Szwajcaria Żerkowska i dolina środkowej Warty! Ileż tutaj pierwotnej, nieokiełznanej przyrody, spokoju, ciszy, piękna krajobrazów i pokładów wielowiekowych procesów kulturowych zaklętych w dworach, pałacach i drewnianych i murowanych kościołach! Przyroda, reprezentowana w zachodniej części reliktami lasów łegowo-grądowych dawnej Puszczy Pyzdrskiej, a w części wschodniej rozległą łąkową doliną zalewową Warty chroniona jest Żerkowsko-Czeszewskim Parkiem Krajobrazowym i Nadwarciańskim Parkiem Krajobrazowym oraz zespołem obszarów Natura 2000 i chronionego krajobrazu. W części wschodniej mamy cysterski Ląd, wspaniałe opactwo i biskupi Ciążeń, równie wspaniała rezydencja. 
Najciekawsze obiekty Szwajcarii Żerkowskiej i doliny Warty.

Żerków W części zachodniej jest Miłosław z pałacem Mielżyńskich i Kościelskich i pierwszym w Polsce pomnikiem Juliusza Słowackiego. Henryk Sienkiewicz będąc gościem Kościelskich, prócz tego, ze spotkał tutaj (podczas odsłonięcia pomnika) jedną z miłości swojego życia („czwartą Marię”) to będąc pod wrażeniem ogromnych nadwarciańskich drzew powziął ideę napisania Krzyżaków. Na lewym brzegu Warty jest Śmiełów Gorzeńskich i Chełkowskich, w którym bawił (i romansował) Adam Mickiewicz w niedoszłej drodze do Królestwa Polskiego (a granica była blisko), i powstania. Dziś Śmiełów, pobliski Żerków z zamkiem Horeszków, po którym pozostała tylko brama i kilka innych miejscowości tworzy Mickiewiczowski Park Kultury. W najbliżej Środy położonym Dębnie (w pobliżu ciekawy rezerwat faunistyczny) urodził się Wincenty Kot, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli możnego rodu Doliwów, wychowawca królewskich dzieci i fundator wspaniałej gotyckiej świątyni. Na skraju Szwajcarii jest Wilkowyja, a w niej "przycupnął" drewniany młyn wodny, którego na swej drodze spotkał Jarosław Iwaszkiewicz i sportretował w opowiadaniu  „Młyn nad Lutynią".


Barokowy kościół pw. św. Stanisława w Żerkowie.

Mickiewicz w Wielkopolsce Śmiełów
Jeden z najpiękniejszych wielkopolskich, sielskich pejzarzy, czyli widok ze zboczy Łysej Góry na Brzostków i dolinę Warty.
* * *

najciekawsze obiekty regionu
4. Rynna Jezior Kórnicko- Zaniemyskich i dolina Głuszynki.

Rynna jezior Kórnicko – zaniemyskich to polodowcowy twór, pradolina, być może pozostałość pierwotnego przebiegu Warty. Tworzy ją osiem jezior o powierzchni od 250 do 17 hektarów przez które kolejno przepływa rzeczka Głuszynka kończąca bieg w Warcie. Do niedawna jezior było dziewięć, ale ostatnie w biegu Głuszynki ma dziś powierzchnię (sezonowo) ok. 3ha i intensywnie zarasta. Część jezior otaczają lasy będące częścią Nadleśnictwa Babki. Bujna przyroda i przepiękne krajobrazy przyczyniły się do rozwoju turystyki i bazy turystycznej wokół jezior. Sprzyja temu zjawisku kontekst kulturowy. Oto bowiem w dolinie Głuszynki, w  Kórniku stoi słynny na cały kraj, jeden z najlepiej zachowanych zamków w tylu neogotyku angielskiego, pierwotnie siedziba Górków (inna budowla), później Działyńskich i Zamoyskich. 

Najciekawsze obiekty rynny jezior kórnicko - zaniemyskich.

To właśnie tutaj straszy najsłynniejsza polska Biała Dama, za życia Teofila z Potulickich Działyńska, której portret wisi w jeden z zamkowych sal.  Z otoczeniem wspaniale koresponduje założenie parkowe – najstarsze polskie arboretum, pozostające pod zarządem Polskiej Akademii Nauk. W pobliskim Prowencie stoi dom w którym przyszla na świat wielka polska poetka, noblistka Wisława Szymborska. Typowo turystyczno – rekreacyjny jest dziś Zaniemyśl na południowym krańcu rynny. Również i tutaj nie brakuje wielkiej historii. W 1815 roku właścicielem trzy hektarowej wyspy na jeziorze zaniemyskim, którą wg. legendy usypał kazał wojewoda Stanisław Górka celem ukrycia skarbów został Edward hr. Raczyński. Zbudował na wyspie drewniany dom w stylu szwajcarskim, a roku 1846 popełnił tutaj samobójstwo. Pochowany został przy zaniemyskim kościele, a nagrobek przykrywa pomnik Higei, z rysami twarzy żony Konstancji Raczyńskiej, który pierwotnie miał być darem dla miasta Poznania. Dziś Poznań ma swoją Higeę. W końcowym odcinku Głuszynki, w Głuszynie przyszedł na świat wielki podróżnik Paweł Edmund Strzelecki. Miejscowy, gotycki kościół znajduje się na europejskim szlaku św. Jakuba.
j. kórnickie
Jezioro Kórnickie od strony Prowentu.

najciekawsze obiekty regionu
5. Wielkopolski Park Narodowy, Rogaliński Park Krajobrazowy i Park Krajobrazowy im. Gen. Dezyderego Chłapowskiego.
Nazywany płucami Poznania Wielkopolski Park Narodowy to wielki przyrodniczy skarb Wielkopolski. Zespół rezerwatów parku, wyspa na jeziorze Góreckim z ruiną romantycznego pałacyku Klaudyny Potockiej, Puszczykowo z Muzeum Arkadego Fiedlera czy Szreniawa z ogromnym i jakże ciekawym kompleksem Muzeum Narodowego Rolnictwa i przemysłu Rolno – spożywczego. Ilość i jakość ekspozycji szreniawskiego muzeum zawstydziłaby nie jedną placówkę. Wielkopolski Park Narodowy jest jedynym tego typu przyrodniczym kompleksem w kraju położonym tak blisko dużej aglomeracji. Warto podążyć z biegiem Warty do Rogalina, siedziby Raczyńskich, by napawać się widokiem słynnych dębów. Szczególne warunki glebowe i sąsiedztwo Warty i jej szerokiej doliny tworzą dobry klimat dla drzew, a zwłaszcza prastarych dębów, które ongiś porastały znacznie większe połacie Wielkopolski. 
Najciekawsze obiekty Wielkopolskiego Parku Narodowego, Rogalińskiego Parku Krajobrazowego i Parku Krajobrazowego im. Gen. Dezyderego Chłapowskiego.

Wokół Rogalina jest ich szczególnie duże skupisko, a najsłynniejsze to oczywiście dożywające swych dni Lech, Czech i Rus. W Rogalinie warto zajrzeć do ciekawego w formie klasycystycznego kościoła – kaplicy, w krypcie którego pochowani są najwybitniejsi przedstawiciele rodu Raczyńskich. Po drugiej stronie Warty spokojem, sielanką i bujna przyroda zachęca rezerwat Krajkowo i jego otoczenie. Ciągle jesteśmy w granicach Rogalińskiego parku Krajobrazowego, ale wystarczy tylko krok na południe by znaleźć się w innym Parku krajobrazowym – im. Dezyderego Chłapowskiego. Sercem parku jest Turew, rodowa siedziba Chłapowskich. W pobliżu znajduje się Rąbin z gotycką świątynią parafialną i nekropolią rodu. Warto zajrzeć do pobliskiego Kopaszewa, gdzie wznosi się klasycystyczny pałac Skórzewskich i skąd zaczyna się słynna Kopaszewska droga krzyżowa. Do niedawna dużą atrakcją był dwór w Manieczkach, który mieścił muzeum Józefa Wybickiego; dziś niestety w rękach prywatnych, pozbawiony możliwości zwiedzania. Ciekawą wizytę złożyć można w Racocie, dawnym pałacu książąt niderlandzkich.
wyspa zamkowa na jeziorze Góreckim w WPN
Wyspa zamkowa na j. Góreckim w granicach Wielkopolskiego Parku Narodowego to jeden z najbardziej tajemniczych zakątków Parku. Jezioro jest rezerwatem ścisłym, co oznacza zakaz poruszania się po nim, a na wyspie czekają wspaniałości: trwała ruina zameczku Klaudyny z Działyńskich Potockiej.
* * *

najciekawsze obiekty regionu
6. Okolice Jarocina, Gostynia i Dolska

„Miasteczko J. w Wielkopolsce jest mniej więcej takie, jak wszystkie położone w tamtej stronie.” Tak zaczyna się opowiadanie „Młyn nad Lutynią” Jarosława Iwaszkiewicza. Ów młyn istnieje do dzisiaj, w Wilkowyi niedaleko Jarocina, a autor bywał w tych okolicach tuż po II wojnie światowej. Drewniany budynek młyna, zniszczone elementy murowanej tamy i malowniczy nurt Lutyni, to wszystko co pozostało, a co stało się krajobrazem, tej niesamowitej, być może prawdziwej opowieści. Tuż przed zjazdem do młyna napotkać można ciekawy zabytek techniki drogowej, jeden z pierwszych mostów wykonanych w technice żelbetonowej. 

Najciekawsze obiekty okolic Jarocina, Gostynia i Dolska

Ciekawym zabytkiem jest ruina gotyckiego kościoła pw. św. Ducha stojąca tuż obok amfiteatru, który stał się miejscem narodzin jednego z najbardziej legendarnych festiwali rokowych. Wspaniały w formie, zwłaszcza od strony elewacji ogrodowej jest jarociński pałac Radolińskich zbudowany w stylu neogotyku angielskiego. Nie brak ciekawych form architektonicznych i wielkich zabytków w okolicach Jarocina, jak np. proste a równocześnie idealnie wyważone w liniach pałace Gorzeńskich w Tarcach czy Mycielskich w Zimnowodach. Warto zatrzymać się przy kościele w Borzęciczkach by obejrzeć zabytkowe, renesansowe płyty nagrobne. Tuż pod Gostyniem, w Grabonogu istnieje dom rodzinny bł. Edmunda Bojanowskiego. Stąd już niedaleko do ogromnej bazyliki św. Filipa Neri na Świętej Górze w Gostyniu. Warto zajrzeć do jego podziemi, by znaleźć się blisko pokoleń mnichów spoczywających w kryptach gostyńskiej bazyliki. Jadąc dalej na północny – zachód docieramy do malowniczego Dolska, z drewnianym kościołem św. Ducha i gotyckim kościołem farnym św. Michała Archanioła. Pod Dolskiem warto zajechać także do kościoła św. Wawrzyńca i zapoznać się z ciekawą legendą o zatopionej wsi. Blisko także jest do Lubinia, klasztoru benedyktynów, miejsca życia i pracy Gala Anonima.

Dolsk
Ongiś ten skromny kościółek stał na wzniesieniu we wsi Banie, która rozłożyła się na brzegu jeziora u jego stóp. Ale pewnego dnia wody jeziora podniosły się i zatopiły wieś, co miało być karą za grzechy. Na dno jeziora trafiły także kościelne dzwony, które jeszcze do dziś czasami, ponoć słychać z wodnej topieli...
Okolice Jarocina, Gostynia i Dolska >>

* * *

CR
©MB  05.2005
ost. zm. 10.2016

ds1s_a ds2 ds1s_c