Kościoły drewniane ziemi średzkiej i okolic

rodzaje konstrukcji drewnianych >>
nieistniejące kościoły drewniane ziemi średzkiej >>
XVI wieczne kościoły drewniane w Wielkopolsce >>
kościoły ziemi średzkiej i okolic >>
mapa
Obiekty Ziemi Średzkiej >>
Krajoznawcze otoczenie Środy Wielkopolskiej >>
Żerkowsko-Czeszewski Park Krajobrazowy >>
Szlaki kulturowe Powiatu Średzkiego >>
Rejestr zabytków powiatu średzkiego >>

Najstarszą, powszechnie wykorzystywaną w budownictwie sakralnym była konstrukcja zrębowa, zwana także wieńcową lub blokową. Polegała ona na układaniu poziomo belek (bali, bierwion) i łączeniu ich w narożach za pomocą odpowiednich nacięć (zamków, zaciosów). Zachowane ślady tej konstrukcji datuje się na VIIw. Poziome belki były wtedy nieociosanymi bierwionami, okrąglakami, przeważnie również nieokorowanymi. Od XIIIw. w Wielkopolskim budownictwie pojawił się nowy rodzaj konstrukcji, słupowo – ramowa lub szkieletowa. Jej istotą była rama, usztywniona skośnymi elementami i wypełniona dostępnymi materiałami – gliną z ciętą słomą, plecionką z chrustu zaklejana gliną itd. Ten rodzaj budownictwa dominował głównie w Wielkopolsce północnej i płn. zach. Niewiele później pojawiła się także konstrukcja sumikowo – łątkowa. Charakteryzowała się dwoma zasadniczymi elementami: poziomą belką zwaną sumikiem oraz pionową (narożną lub środkową) wyposażoną w odpowiednie żłobienia (pazy) zwanej słupem lub łatką. Łączenia sumika i łątki odbywały się za pośrednictwem paz. Z terenu Wielkopolski znane są także przypadki łączenia różnych konstrukcji na przestrzeni wieków np. obudowania pierwotnej konstrukcji zrębowej konstrukcją sumikowo – łątkową lub słupowo – ramową. Na terenie Ziemi średzkiej, w jej historycznych i współczesnych granicach istniało na przestrzeni wieków ponad 40 kościołów drewnianych. W tabeli poniżej przedstawiliśmy konstrukcje, które już nie istnieją (istniejące znajdują się na mapie). Kościoły w kolniczkach, Mądrem, Mącznikach, Rumiejkach Kościelnych i Targowej Górce istniały w tej samej lokalizacji w różnych okresach. Datowanie ok. 30% z nich jest niepewne.
konstrukcje zrębowe




Kościoły drewniane ziemi średzkiej


XVI wieczne kościoły drewniane w Wielkopolsce

XVI wieczne kościoły drewniane w Wielkopolsce


Boguszynek

Boguszynek, gm. Nowe Miasto, powiat średzki

Wzniesiony w l. 1773-75 w Kolniczkach. W 1975 roku rozebrany i przeniesiony na obecne miejsce. W trakcie restauracji skrócono nawę i dobudowano kruchty od południa i wschodu. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty dachówką. Po zachodniej stronie prezbiterium zakrystia. Nad nawą wieżyczka na sygnaturkę z hełmem z blachy. Wnętrze kościoła późnobarokowe z XVIII w.


Gogolewo

Gogolewo, gm. Książ Wielkopolski, powiat śremski

Zbudowany w 1779r, remontowany w l. 70-tych XX w. i 2000r. Poprzedni kościół drewniany spłonął w 1777 roku. Konstrukcja: ściana wewnętrzna sumikowo – łątkowa, zewnętrzna słupowa, oszalowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Przy południowej ścianie nawy niewielka kruchta z barokowym szczytem.  Niska wieża z kruchtą. Dach kryty gontem. Wewnątrz wyposażenie barokowe. Obok kościoła drewniana dzwonnica końca XVIII w.


Panienka

Panienka, gm. Jaraczewo, powiat Jarociński

Zbudowany w 1787r z fundacji Gajewskich, restaurowany w XIX w, 1982-83 oraz 1992-93. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty gontem. Od zachodu i południa kruchty. Na szczycie nawy głównej wieżyczka na sygnaturkę z baniastym barokowym hełmem. Wyposażenie barokowe. W ołtarzu obraz madonny z dzieciątkiem z pocz. XVII w. Przy kościele drewniana dzwonnica.


Lgów

Lgów, gm. Żerków, powiat jarociński

Zbudowany w 2 poł. XVI. W 1 poł. XIX w dobudowano murowaną kaplicą grobową Gorzeńskich i kruchtę. W 1901 roku dobudowano murowaną kostnicę przy kaplicy Gorzeńskich. Restaurowany w latach 1657, przed 1743r, w 1763r, na pocz. XIXw, 1972-73, 1997-99. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty gontem. Kaplica i kruchta pod dachówką. Nad nawą wieżyczka na sygnaturkę z baniastym hełmem krytym gontem. Wewnątrz jednolite wyposażenie z XVII w. W ołtarzu głównym późnogotycka rzeźba m.in. M.B. z dzieciątkiem, późnogotycka chrzcielnica, barokowy krucyfiks na belce tęczowej.


Czeszewo

Czeszewo, gm. Miłosław, powiat wrzesiński

Zbudowany w 1792 roku z fundacji Jabłonowskich, remontowany po 1945 r. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty gontem. Od strony południowej do prezbiterium przylega zakrystia. Po stronie północnej kruchta. Nad nawa wieżyczka na sygnaturkę kryta blachą. Ołtarz główny z XVIII w. obok kościoła drewniana dzwonnica z XIX w.


Śnieciska

Śnieciska, gm. Zaniemyśl, powiat średzki

Zbudowany w 1767 roku, restaurowany w 1929 (m.in. polichromie W. Gosienieckiego), w latach 60-tych XX w , w 1993 r i 2008r. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, trójnawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty gontem. Po zachodniej stronie prezbiterium zakrystia. Po południowej stronie prezbiterium kaplica Pana Jezusa. Przy stronie wschodniej kruchta, wewnątrz podpis Jana Ślumskiego. Wyposażenie wnętrza barokowo – rokokowe. Na belce tęczowej późnogotycki krucyfiks. Obok kościoła drewniana dzwonnica z XVIII w.


Mączniki

Mączniki, gm. Środa Wielkopolska, powiat średzki

Wzniesiony w 1700 roku z fundacji sufragana poznańskiego Hieronima Wierzbowskiego. W 1903 roku od zachodu dobudowano murowaną kruchtę. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty dachówką. Przy prezbiterium od strony północnej zakrystia. Nad nawą mała wieżyczka na sygnaturkę. Ołtarz główny późnorenesansowy. Ołtarze boczne barokowe i rokokowe. Późnogotycka chrzcielnica z piaskowca.


Bagrowo

Bagrowo, gm. Dominowo, powiat średzki

Wzniesiony w 1751 z fundacji franciszkanów poznańskich. Wyższa początkowo wieża obniżona w 1937 roku w trakcie prac konserwatorskich. W 1992 roku w miejscu drewnianej zbudowano murowaną zakrystię. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty dachówką. Wieża od strony zachodniej, konstrukcji słupowej. Wyposażanie wnętrza z XVII i XVIII w.


Murzynowo

Murzynowo Kościelne, gm. Dominowo, powiat średzki.

Zbudowany w 1739 roku. W latach 1900-1903 dobudowano murowane przedłużenie nawy w stylu neogotyckim. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty dachówką. Przy prezbiterium od strony północnej zakrystia. Od północy do nawy przylega murowana kruchta. Na części drewnianej wieżyczką na sygnaturkę z baniastym hełmem krytym blachą. Wnętrze XVII i XVIII wiek. Obok kościoła dzwonnica z XVIII w.


Kleszczewo

Kleszczewo, gm. Kleszczewo, powiat poznański

Zbudowany w latach 1760-62 z fundacji księdza Lubaszowskiego, dziekana kostrzyńskiego. Restaurowany w 1843 roku i 1861 roku oraz w latach 1980-87. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty gontem. Przy prezbiterium od strony północnej zakrystia. Od zachodu przylega kruchta konstrukcji słupowej, oszalowana, dwukondygnacyjna. Od południa niewielka kruchta. Nad nawą wieżyczka na sygnaturkę z baniastym hełmem krytym blachą. Wyposażenie wnętrza rokokowe.


Giecz

Giecz, gm Dominowo, powiat średzki

Zbudowany w 1713, odbudowany po pożarze w 1767r. Remontowany w latach 1867, 1936, 1969 i 1987. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty gontem. Przy prezbiterium od strony północnej zakrystia. Od zachodu nawy kruchta. Nad nawą wieżyczka na sygnaturkę. Wyposażenie wnętrza rokokowe. Obok, na wale grodu drewniana dzwonnica konstrukcji słupowej


Gułtowy

Gułtowy, gm. Kostrzyn, powiat poznański

Wzniesiony w latach 1737-38 z fundacji Skaławskich. Restaurowany w 1784 roku, 1895 i 1957. W 1834 roku dobudowano wieżę. Konstrukcja szkieletowa z ceglanym wypełnieniem, wewnątrz oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Przy prezbiterium od strony zachodniej zakrystia. Od wschodu przylega do niej neogotycka kaplica grobowa Bnińskich. Od zachodu drewniana wieża konstrukcji słupowej, oszalowana. Od północy do nawy przylega kruchta. Dach kryty gontem. Wieża kryta hełmem z latarnią. Wyposażenie wnętrza barokowe i rokokowe.


Opatówko

Opatówko, gm. Nekla, powiat wrzesiński

Wzniesiony w latach 1752-54 z fundacji Leona Morawskiego, archidiakona poznańskiego 
i gnieźnieńskiego. Restaurowany w latach 2001-03. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty gontem. Przy prezbiterium od strony północnej zakrystia. Od zachodu do nawy przylega wieża konstrukcji słupowej z dachem w kształcie ostrosłupa. Od strony południowej do nawy przylega kruchta. Wyposażenie wnętrza z XVIII w.


Czerlejno

Czerlejno, gm Kostrzyn Wielkopolski, powiat poznański

Zbudowany w 1743, wieża dobudowana w 1794, restaurowany w 1868, przed 1939 i w 1958. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty gontem. Przy prezbiterium od strony północnej zakrystia. Od zachodu, przy nawie wieża konstrukcji słupowej z hełmem barokowym krytym blachą. Od południa do nawy przylega kruchta. Wyposażenie rokokowe z 2 poł XVIII wieku.


siekierki

Siekierki Wielkie, gm Kostrzyn Wielkopolski, powiat poznański

Zbudowany około 1762 z fundacji Jezuitów z poznania. Restaurowany w 1959, w latach 90-tych XX w. Konstrukcja zrębowa, oszalowany, orientowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Dach kryty gontem. Przy prezbiterium od strony północnej zakrystia. Od strony zachodniej do nawy przylega wieża konstrukcji słupowej z barokowym hełmem krytym blachą. W 1970 do wieży, przy wejściu głównym dobudowano podcień. Nad nawą wieżyczka na sygnaturkę. Wyposażenie wnętrza z XVIIIw.


7 cudów powiatu
7 cudów powiatu średzkiego >> obiekty ziemi sredzkiej Obiekty ziemi średzkiej >>

1

Wiedzę zaczerpnąć można z:
St. Frankowski "Kościółek drewniany w Bagrowie" nr 57
St. Frankowski "Kościół parafialny w Mącznikach" nr 56
J. Sobczak "Kościoły drewniane Ziemi Średzkiej (cz. I)" nr 7
J. Sobczak, "Kościoły drewniane Ziemi Średzkiej (cz. II)" nr 8
J. Sobczak "Kościoły drewniane Ziemi Średzkiej (cz. III)" nr 9

CR
©MB 09.2008
ost. zm. 09.2015

ds1s_a ds2 ds1s_c