Autor
Mrok dziejów >>
Piastowie >>
Rzeczpospolita Obojga Narodów >>
Ojczyzna bez państwa >>
XX wiek >>
Na grobach mistrzów >>
Kolebka. Ukochana Wielkopolska >>
Najpiękniejsze polskie góry - Bieszczady >>
Na szlaku >>

Autor
    Gdynia – miasto „z morza i marzeń”. Niektórzy mówią: polskie Iquitos – miasto dla zuchwałych. Nie ma starówki i nie ma historycznych obciążeń… A turyści ciągle potrafią pytać o stare miasto…  Teraz – a właściwie od nastu lat to także moje miasto; rozumiem jego legendę i mam w nim „swoje” miejsca. 
    Jest także, a może przede wszystkim, Środa Wielkopolska i okolice – kraj lat dziecinnych, który ciągle na nowo staram się opisać na tej stronie. Opuściłem go do szkół udając się dawnymi czasy. Później służba „pro patria” rzuciła mnie nad polskie morze. Ale do małej ojczyzny powracam z sentymentem i przekonaniem, że warto jest mieć swoje mniejsze niebo w życiu. Zwłaszcza te kilka magicznych miejsc.
    I dom duży. Pomiędzy falą omiatającą wybrzeże, a Tatrami, pomiędzy dużą wyspą, a nieskończenie pięknymi Bieszczadami. Jestem niepoprawnym polonofilem. Interesuje mnie tylko ten krajobraz, tylko ten kolor nieba i zapach powierza. Interesuje mnie ta historycznie ukształtowana tożsamość, którą tak trudno zdefiniować, jak każde uczucie. Więc ciągle mam chęć do powiększania tej życiowej przestrzeni, choć jest stabilna i oswojona – odkrywam Polskę, bo czuję ten szopenowski krajobraz i rozumiem jego historię.

    Ta przestrzeń to także muzyka, brytyjski „triumwirat”: The Beatles, Pink Floyd i Dire Straits. Nie koniecznie w tej kolejności. „Where Do You Think You’re Going” czy „Lśnij, szalony diamencie” – poezja dźwięku. A „Atom heart mother” we fragmentach potrafi zawsze wzruszyć mnie tak, jakbym słuchał tej suity pierwszy raz. Czasem „wzywam” Leonarda Cohena, czasem wystarczy nauczyciel  historii Kaczmarski, albo na nowo odkrywany nieposągowy Nohawica. W słowie pisanym nie przedkładam niczego ponad Iwaszkiewicza i Żeromskiego, ale czasem trzeba sięgnąć po poezję i tu zjawia się Leśmian, gdy „o nic nie chodzi” i rewolucyjny Broniewski, który krzyczy mi nad uchem: Życie jest diabła warte / poza Szopenem, Mozartem; / poza Słowackim i Mickiewiczem / jest w ogóle niczem.”

    Życiowa maksyma? "Wyobraźnia jest ważniejsza od wiedzy". Ciągle pociesza mnie to, że powiedział to Einstein. Niezmiennie fascynuje mnie wszystko, co lata, tak, ptaki też, choć mówię raczej o awiacji. A kiedy trzeba się wreszcie wyciszyć wzrok pada na albumy z Caravaggiem – na te subtelne cienie i blaski albo na grafiki Durera. I jednym tchem: Malczewski i Gierymski. Ulubiony film? Chyba „Zapach kobiety” z genialną rolą Pacino. To film o wartościach, o ich priorytecie i o tym co w życiu warto. Nie, nie jest nudne kino polskie: najlepiej Wajda (Panny z Wilka, gdzie szukać tych folwarków, ziemiańskiej przedwojennej polski?) Kolski, no może czasem nie zastąpiony bywa Kieślowski, a na chandrę adaptacja „Nad Niemnem” ze świetnym śp. Jackiem Chmielnikiem: „Co to za kraj? Tu wszyscy po kimś albo za czymś płaczą!”

    "Trójka" - najlepsza stacja radiowa! Bo liczy się słowo z sensem i muzyka z sensem. Sens ciągle jest w cenie. Muzycznie, od początku do końca ukształtował mnie Marek Niedźwiecki, a Lista przebojów to teraźniejszość i wspomnienia. I tak już od ho ho ho albo i dłużej. Acha i jeszcze jedno: na co patrzą żołnierze w „Pikiecie” Gierymskiego? Nie, nie poszukuję odpowiedzi – ważne jest raczej pytanie. Bo wszystkie ważne odpowiedzi dopiero przed nami.

baner

Uwielbiam zwiedzać Polskę. Staram się w tych peregrynacjach, by słowo "zwiedzać" zawsze znaczyło dużo więcej niż "bywać". Niepoprawny polonofil – a ta nieuleczalna „przypadłość” stała się moim udziałem – stara się przede wszystkim poznawać. Krajobraz, zachowany i przetworzony, dzieje malowane architekturą – słowem: obraz tożsamości. Tożsamości kształtowanej państwowością pierwszych Piastów i stabilizacją ostatniego z dynastii. Tożsamości kształtowanej rosnącą potęgą Jagiellonów, która już u progu, złamała potęgę krzyżacką, by później, mądrością braci szlacheckiej, stać się udziałem stanowej monarchii, Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Obojga tylko z nazwy, bo było ich znacznie więcej. Krakowska szkoła historyczna miała rację: jest jakiś fatalizm w Nas samych, że Pierwszą Rzeczypospolitą obróciliśmy w niwecz. Mylili się co do jej dorobku. A ślady tego dorobku ostały się wszędzie. I w tym miała rację, że wszystkie te nasze płomienne zrywy od Baru poczynając, poprzez insurekcyjne kosy, marsze Z ziemi włoskiej do Polski i na Saint Domingo, poprzez rewolucyjne wiosny narodów, poprzez niemożność listopadowych generałów i styczniowe śniegi pokrywające brzegi Wiernej Rzeki i to ostatnie, kolumbowskie, winne śmierci Baczyńskiego – że te wszystkie „o naszą i waszą wolność” w istocie na niewiele się zdały. Tych śladów, podobnie jak tych po pierwszej Rzeczypospolitej również nie brakuje – ciągle warto je zobaczyć. Ale jest w tej chęci do Autor
poznawania Polski także we mnie ta druga tradycja, romantyczna, mickiewiczowska, grotgerrowska i sienkiewiczowska "ku pokrzepieniu serc". I równie jest we mnie silna i równie mi z nią dobrze, co z prawdami szkoły krakowskiej. Ileż tego romantyzmu w antyromantycznej "zaśnieżonej beznadzieją zrywu" "Wiernej Rzece", w której Żeromski potrafi zapisać takie zdanie: "Stare, wysokie topole huczały głucho hymny od wczesnego dzieciństwa znane sercu i uchu.". Koncepcje: piastowska i jagiellonowska, tradycje organicznikowska i romantyczna – znoszą się we mnie wzajemnie pozostawiając to, co było w tej pogmatwanej historii piękne, trudne, wspólne, wzniosłe i Nasze. Więc zwiedzam, czyli poznaję. Poznaję samego siebie.

* * *


Mrok dziejów
Pieskowa Skała Wierzyca Kadyny
Dolina prądnika w Ojcowskim Parku Narodowym. "Kropla drąży skałę" mawia przysłowie. No i wydrążyła "Maczugę Herkulesa". Widok z najwyższego wzniesienia na Niżu Polskim czyli Wieżycy. Dąb Bażyńskiego w Kadynach, "wystrzelił" z ziemi gdy dawna kraina Prusów padała pod jarzmem Krzyżackim.

Leśno
Sandomierz Licheń
Goci, germański lud ze Skandynawii podbijali ziemie zajęte później przez Słowian już od I w. n.e. Efektem ich wędrówek była, identyfikowana przez archeologów, kultura wielbarska. Pozostawili po sobie kamienne kręgi kultowe. Najsłynniejsze z nich znajdują się w Odrach
k. Czerska, a tutaj Leśno k. Brus.
Już Długosz w "Kronice..." pisał o ziemi "rodzącej garnki" z pradawnych czasów, w okolicach Śremu.
Te gliniane naczynia eksponowane są na podziemnej trasie turystycznej pod sandomierskim rynkiem.
Jezioro licheńskie widziane z wieży dzwonnicy bazyliki. W czasach przedpaństwowych okolice jeziora pełniły rolę miejsca kultu słowiańskiego,
a resztki kamiennego ołtarza pochłonęła toń jeziora.

Raczki Smolniki Sokolica
Raczki k. Elbląga. W szerokiej delcie Wisły, na wiślanych Żuławach notujemy depresję niczym
w Holandii. Nie dziwi więc, że masowo osiedlali się tu holenderscy Mennonici, przyworząc ze sobą swoją kulturę, a zwłaszcza przepiękną podcieniową architekturę.
Andrzej Wajda zachwycił się tym suwalskim, polodowcowym krajobrazem i zatrzymał ten zachwyt na zawsze w historii polskiego filmu, w kilku scenach "Pana Tadeusza". Smolniki, na wschód
od J. Hańcza
Przełom Dunajca widziany z Sokolicy. Ileż trzeba siły
i systematyczności wodzie, by przebiła się przez takie góry?

Szczeliniec Trzcinica Trzcinica
Jedna ze studni w masywie Szczelińca Wielkiego, w Górach Stołowych. Górki średnio stare; raptem 30 milionów lat. Trzcinica, zwana Karpacką Troją, jedno z najstarszych grodzisk w Polsce. Nim w latach 1991-97 przeprowadzono tu pierwsze badania miejscowa ludność nazywała to miejsce "Wałami Królewskimi". Badania archeologiczne odsłoniły nawarstwienia kulturowe m.in. najdalej na północ wysunięte stanowisko kultury anatolijsko - bałkańskiej, a później potężne, trzyczłonowe grodzisko bardzo rowiniętego ludu kultury Ottomani - Fizeszaboni. W czasach historycznych był tu ośrodek władzy piastowskiej, którego kres nastąpił po odzyskaniu przez Ruś Kijowską grodów czerwieńskich. W 2010r otwarto skansen.

Ślęża Ślęża rez. Prządki
Mityczna Ślęża wznosząca się 718 m nad poziom morza i wyrastająca 500 metrów ponad teren zawsze budziła ciekawość. Pogański Kult Solarny na zboczach góry trwał tutaj już w epoce brązu, gdy okolice zamieszkiwali Celtowie. Później, w czasach rzymskich, Ślęża stała się świętą górą Silingów kojarzonych z Kulturą Przeworską. Niektórzy badacze skłaniają się ku hipotezie, że to własnie od nazwy tego plemiania pochodzi nazwa góry, a później także całego Śląska. Ale rodzima etymologia każe wywodzić nazwę od słowa Ślęga, które oznacza błoto. W 1110 roku palatyn Krzywoustego Piotr Włostowic, ten sam który ufundował klasztor w Strzelnie, sprowadził na Ślężę Augustianów. Wtedy góra nosiła nazwę Monte Silenci - Góra Milczenia. Z czasów przedhistorycznych na Ślęży pozostały kamienne wały kultowe i inspirujące rzeźby - m.in. Panna z rybą i dzik (po lewej) oraz słynny niedźwiedź (po prawej). Obszar masywu chroni dziś Rezerwat Krajobrazowo - geologiczny i historyczny Góry Ślęża. 14 hektarowy rezerwat "Prządki" pod Krosnem gromadzi skały piaskowcowe o fantazyjnych formach. Legenda głosi, że przypominające ludzkie postacie skały to dziewczyny ukarane za prządzenie lnu w święto.

Piastowie
Tum Rabsztyn ojców
XII wieczna, romańska kolegiata w Tumie. Tum czyli dom Boży. Wcześniej istniało tutaj opactwo benedyktyńskie, to samo które przeniesiono za Mieszka Starego do Mogilna. Odbywały się tutaj synody łęczyckie, z których pierwowzór pełną garścią zaczerpnął polski parlamentaryzm. Brama zamku w Ojcowie (po prawej) i ruiny Rabsztyna (po lewej).

Kałdus Kałdus Brzeg
Góra św. Wawrzyńca. Piastowski Kałdus k. Chełmna. Jeden z najważniejszych ośrodków administracyjnych państwa Piastów. Archeolodzy odnaleźli tu m.in. trójnawową bazylikę romańską. Gdy upadł Kałdus, obok powstał Starogród, pełniący funkcje kasztelańskie i komturskie. W XIII wieku translokowany przez Krzyżaków na obecne miejsce, czyli Chełmno. Zamek Piastów Ślaskich w Brzegu powstał w XIII w. Gdy w Krakowie, jednoczący kraj, Łokietek ścigał uczestników buntu Wójta Alberta, śląskie księstwo brzeskie wyodrębniło się z ks. Legnickiego. W poł. XVI wieku zamek przebudowany został w duchu renesansu i nazywany jest Śląskim Wawelem.

Lubiń Jędrzejów Długosz
W murach benedyktyńskiego opactwa w Lubiniu tworzył nasz pierwszy kronikarz Gall zwany Anonimem. Jędrzejowski klasztor cystersów, w murach którego zamieszkał drugi kronikarz, mistrz Wincenty zwany Kadłubkiem. Jan Długosz h. Wieniawa zwany ojcem polskiej historiografii, sekretarz Zbigniewa Oleśnickiego
i Kazimierza Jagiellończyka i wychowawca królewskich synów. Pochowany na krakowskiej skałce. Na przełomie XIX i XX wieku odsądzony od czci i wiary, dziś jego "Roczniki, czyli kroniki słynnego Królestwa Polskiego" uznawane są za jedno z ciekawszych źródeł.

Płock Płock Płock
Słynne Drzwi Płockie strzegące dostępu do katedry. Powstały w rękach genialnych odlewników z Magdeburga w pocz. XII wieku, z fundacji bp. Aleksandra z Mallone, dla katedry Płockiej. Dziś, w orginale, znajdują się w Soborze św. Zofii w Nowogrodzie Wielkim, w Rosji. Być może zostały zrabowane przez Litwinów, a być może stanowiły dar dla Szymona Lingwena brata Jagiełły i pana na Nowogrodzie. Teorii jest więcej. Kopia drzwi odlana w 1982 roku trafiła w to samo miejsce skąd zabrano oryginał. Kaplica grobowa skrywa m.in. szczątki Bolesława Krzywoustego, tego o którym polska historiografia z wyrzutem i pejoratywnym, niesłusznym wydźwiękiem nauczała, że dokonał "rozbicia dzielnicowego". W rzeczywistości genialny Krzywousty skodyfikował tendencję znaną w całej ówczesnej Europie, w której bez odpowiednich testamentów przepadały całe królestwa.

Olsztyn Olsztyn Olsztyn
Olsztyńska warownia to jedne z piekniejszych ruin w Polsce. W czasach świetności chroniła granice państwa Kazimierza Wielkiego. W jej lochu skonał śmiercią głodową ten, który odważył się podnieść rękę na królewski majestat, wojewoda poznański Maćko Borkowic. Wcześniej jednak ukorzył się, a w rocie przysięgi na wierność królowi po raz pierszy pada słowo "Rzeczpospolita", choć użyte jeszcze w łacinie.

Tyniec Tyniec Kraków
Tyniecki klasztor benedyktynów. Czy w jego murach spoczął król, który odważył się podnieść rękę na biskupa lub (wersja 2)  nie bał się srogo ukarać biskupiej zdrady - Bolesław Śmiały? Nawet jeśli jego krótkie panowanie w miarę upływu czasu jest coraz lepiej oceniane przez historyków, a legenda św. Stanisława często odbrązowiana, Śmiały - król Polski nie ma swojego grobu. Krakowska Skałka. To tutaj doszło do tragicznych wydarzeń z udziałem króla
i biskupa.

Cieszyn Ogrodzieniec Kielce
Wzgórze zamkowe w Cieszynie, stromo opadające ku granicznej Olzie, unosi jeden z najcenniejszych polskich zabytków romańskich - rotundę pw. św. Mikołaja. Budowano ją w czasie gdy w Łeczycy odbywał się Zjazd nazwany przez Matejkę Pierwszym Sejmem (1180). Ruiny ogrodzienieckiej warowni widziane
z Góry Birów.
Tablica na kieleckiej katedrze poświęcona Wincentemu z Kielc. Nie wiadomo dziś, czy ten dominikanin istotnie pochodził z Kielc. Jedno jest pewne: jego interpretacja żywotu Stanisława ze Szczepanowa sprawiła, że kanonizowano biskupa, a skazano na potępienie króla. Ale Wincenty napisał także:
"Raduj się Matko - Polsko
W sławne potomstwo płodna".
czyli Gaudemater Polonia, jeden z najważniejszych polskich tekstów hymnicznych.

Wieliczka Bochnia Pieskowa Skała
Płaskorzeźba ostatniej wieczerzy wykonana w soli, wszak to kaplica św. Kingi w Wielickiej kopalni. Wieliczka była perłą w Koronie Rzeczypospolitej. Nim jednak rozpoczęto fedrowanie w Wieliczce od pokolenia bogactwo niebywałe zapewniała Bochnia, przemysłowo od czasu mniej więcej, gdy Krzywousty sporządzał swój testament. Dolina Prądnika widziana z dziedzińca
Pieskowej Skały.

Henryków Krzeszów Książ
Klasztor cysterski w Henrykowie. To tutaj w dziele zwanym dziś Księgą Henrykowską zapisano słynne pierwsze zdanie w języku polskim: "Daj ać ja pobrusa, a ti pocziwaj", co w przekładzie na współczesną polszczyznę brzmiało by: "Daj ja pokręcę a ty sobie odpocznij" Opactwo cysterskie w Krzeszowie zwane perłą baroku śląskiego. W tym samym roku
w którym Łokietek zrzekł się Małopolski (1292) jego dalszy kuzyn z linii Piastów Śląskich Bolko I Surowy, prawnuk Św. Jadwigi Śląskiej sprowadził do Krzeszowa mnichów z Henrykowa, dając początek wspaniałemu później założeniu. Bolko I spoczął
w krzeszowskim mauzoleum.
Trzeci co do wielkości w Polsce (po Wawelu i Malborku) zamek w wałbrzyskim Książu. Pierwszą gotycką jeszcze budowlę fundował również Bolko I. Zamek słynie z historii przepięknej Marii Teresy Oliwii Hochberg von Pless zwanej "Daisy", której brat był ojczymem W. Churchila oraz owianej mrokiem tajemnic tajnej kwatery Hitlera.

Bolków Trzebnica Rytro
Zamek w Bolkowie, z nietypową wieżą dziobową fundował ojciec Bolka I, Bolesław II Rogatka. Dziś to malownicza ruina, w której odbywają się słynne festiwale muzyki gotyckiej Castle Party.
Klasztor Cysterek w Trzebnicy fundowała ich gorąca orędowniczka Jadwiga Śląska, matka Bolesława Pobożnego poległego pod Legnicą. Jadwiga została kanonizowana już w XIII wieku i szybko stała się patronką Polski i Śląska, jednak jej postać i kanonizacja wybiegały daleko dalej. Fryderyk II Wielki ufundował katedrę berlińską pw. św. Jadwigi Śląskiej - siedzibę biskupa Berlina. Dziś święta przedstawiona jest najczęściej z modelem ufundowanego przez siebie kościoła na ręku.
Czterysta sześdziesiąt metrów nad poziomem morza, w dolinie Popradu, w Rytrze, stoi zamek broniący szlaku na południe pomiędzy pasmami Jaworzyny i Radziejowej. Pierwsze wzmianki o zamku pojawiają się w przywileju Łokietka dla starosądeckich klarysek na pobór cła. W XVw pełnił rolę siedziby starostów sądeckich, wiek później był już ruiną pozostająca nią do dziś. Ale widok przepiękny.

Wrocław Chęciny Smoleń11
Tablice nagrobne piastowskich książąt śląskich na murach Wrocławskiego kościoła św. Krzyża. Zwołane przez Łokietka 26 maja 1331r na zamku
w Chęcinach Generalis Omnium Tarrari Conventum uważane są powszechnie (za Lelewelem) za pierwszy walny sejm, pierwozór tego późniejszego. Stąd Łokietek wyruszył pod Płowce, a sam królewski zamek pełnił rolę skarbca archidiecezji gnieźnieńskiej.
Ruiny zamku w Smoleniu, nie często odwiedzane przez turystów.

Siewierz Siewierz Będzin
Już w XIII wieku w Siewierzu istniała kasztelania, a w połowie XV wieku miasto stało się siedziba księstwa pozostającego we władaniu biskupów krakowskich. W czasie szwedzkiego najazdu biskupie księstwo siewierskie pozostało neutralne. Sejm Wielki zlikwidował je, ale już 18 lat później Napoleon restytułował i nadał jednemu ze swoich najdzielniejszych z dzielnych, marszałkowi Jeanowi Lannowi. Marszałek Lannes, zdobywca Saragossy, jako jeden z nielicznych zwracał się do cesarza per "Ty". Podobno nowy władca księstwa Siewierskiego mógł nawet w obecności wodza klnąć... Zamek w Będzinie powstał jako Orle Gniazdo na granicy Kazimierza Wielkiego, nad Czarną Przemszą. Powstałe u jego stóp miasto było historyczną stolicą Zagłębia Dąbrowskiego

Mirów Bobolice Dębno
Zamek w Mirowie (z lewej), podobnie jak bratni w pobliskich Bobolicach (z prawej) wyglądają jak słynne zamki w dolinie Loary. A to przecież dziełko obronne Kazimierza, któremu potomni nadali przydomek Wielki. Ten z prawej doczekał się odbudowy. Kończyła się dynastia pierwsza w dziejach, a Jagiełło wcale nie wróżył kolejnej, gdy mistrzowie ciesiółki w podhalańskim Dębnie wznieśli to cudo. Dziś jest świadkiem ponad 600 letniej historii i pozycją na liście UNESCO z wszelkimi zaszczytami.

Odrzykoń Odrzykoń
Zamek Kamieniec w podkrośnieńskiej Korczynie - Odrzykoniu. Powstał z XIV wieku i gościł zwycięscę spod Grunwaldu. W pocz. XVI wieku zamkiem władał Mikołaj Kamieniecki, pierwszy dożywotni Hetman Wielki Koronny. Później majątek uległ podziałowi, a różnymi częściami zamku władali Bonerowie, Firlejowie, Stadniccy i Skotniccy.W pobliskim Korczynie ślub z panią Zofią z Jabłonowskich Skarbkową brał hrabia Aleksander Fredro, która w posagu wniosła pisarzowi połowę zamku. W rodzinnym archiwum żony Fredro znalazł historię waśni rodowych pomiędzy Skotnickimi i Firlejami i przeniósł ja na karty "Zemsty". W 1894 roku, w setną rocznicę Insurekcji Kościuszkowskiej na zamku górnym odsłonięto pomnik Kościuszki.

Str. Sącz Opatów Muszyna
Książę krakowsko - sandomierski Bolesław Wstydliwy zapisał ziemię sądecką żonie, księżniczce węgierskiej Kindze. Późniejsza święta ufundowała klasztor klarysek w Str. Sączu w 1280 roku i tutaj dokonała żywota. Opuściła go tylko raz, gdy w obawie przed zagonem tatarskim w 1287r udała się z siostrami na zamek pieniński. W romańskiej kolegiacie w Opatowie odbywały się sejmiki ziemskie województwa sandomierskiego.
By odpowiednio motywować szlachtę wnętrze pokryto wspaniałymi, monumetalnymi, patriotycznymi malowidłami.
Po Muszyńskim zamku pozostały fragmenty murów i baszty. Powstał prawdopobnie w poc. XIV wieku jako rezydencja starostów Państwa Muszyńskiego - historyczego latyfundium z własną administracją, sądownictwem i wojskiem.

Rzeczpospolita Obojga Narodów
Grunwald Kraków Kraków
Nim nastała Rzeczypospolita Obojga Narodów na polach Grunwaldu Jagiełło i Witold złamali potegę zakonu. Zwycięstwo, choć kompletne w bitwie nie okazało sie takim w wojnie. Ale przecież argumenty Jasienicy, że tak właśnie musiało być trudno podważać. Ostatnia wielka bitwa rycerskiej Europy. Serce jagiellonowskiej Polski - Wawel
i królewska katedra.
Pomnik grunwaldzki w Krakowie,
odsłonięty 500 lat po bitwie.

Rudno Krzyżtopór Toruń
Zamek Tenczyn w Rudnie. Dobra nabyli Toporczykowie, których ród rósł wraz z rosnącą potęga Rzeczypospolitej. Później pisali się już Tęczyńscy. Krzyżtopór i jego majestat to doskonała alegoria jagiellonowskiej Polski. Krzysztof Ossoliński zapragnął przyćmić każdą rezydencję w Polsce i tak też zrobił. Ale dziesięć lat po zakończeniu budowy przyszła katastrofa "Potopu". Ossolińscy wywodzili się
z Toporczyków, tak jak Tęczyńscy.
Jedno z pierwszych wydań "O obrotach",
w Domu Kopernika w Toruniu. Dziełko, które wywróciło świat do góry nogami.

Lidzbark Warmiński Kopernik Reszel
Krzyżacki zamek w Lidzbarku Warmińskim. Najpierw ziemia Jadźwingów, potem zakonna, potem Prusy Królewskie i Prusy Wschodnie.
Dziś Polska.
To zdjęcie powstało we fromborskiej katedrze jeszcze nim ostatecznie wydobyto szczątki wielkiego astronoma i ponownie pochowano, potwierdzając wcześniej jego tożsamość. Wtedy jeszcze lokalizowano grób względem ołtarza, którym kanonik się opiekował. Krzyżacki zamek w Reszlu. Tutaj w 1811r. spłonęła ostatnia w Europie czarownica  - Barbara Zdunk.

Sandomierz Nagłowice Baranów Sandomierski
Collegium Gostomianum w Sandomierzu, słynna szkoła fundowana przez Naszego (średzkiego) Hieronima Gostomskiego, który był żywym dowodem na to, że Rzeczpospolita Obojga Narodów była "krajem bez stosów" a król nie był "panem ludzkich sumień" Dworek w Nagłowicach Mikołaja Reja, który stwierdził wszem i wobec że Polacy "nie gęsi" lecz "swój język mają". Późnorenesansowy zamek w Baranowie Sandomierskim zwany "Małym Wawelem"; siedziba rodowa Leszczyńskich. Wcześniejsza twierdza, na bazie której powstał zamek należała do wielkopolskich Górków. 

Czerna Czerna Lubostroń
Niezwykle pięknie położony (i co najważniejsze z dala od "turystycznych autostrad") klasztor Karmelitów Bosych w Czernej. Tutaj przeorem był m.in. bł. Rafał Kalinowski. "Sibi, amicitae et posteris" - sobie przyjaźni
i potomnym. Pałac Skórzewskich w Lubostroniu. Przykład wiejskiej siedziby bogatej szlachty schyłku
I RP.

Św. Krzyż Golub Dobrzyń
Złoty Stok
Kto spoczywa w krypcie na Świętym Krzyżu? Czy to rzeczywiście ten który wywoływał przerażenie na Podolu wydźwiękiem słów: "Jerema idzie!", pogromca zaporoskich kozaków Chmielnickiego, potężny książę na Wiśniowcu Jerema Wiśniowiecki? Wiele wskazuje na to, że zmumifikowane doczesne szczątki należą do innego, nieznanego z nazwiska nieboraka.
Ale legenda sienkiewiczowska trwa.
Kolubryna eksponowana przed zamkiem w Golubiu Dobrzyniu to ta sama, która "zagrała" u Hoffmana w "Potopie" i ta sama do której Olbrychski pakował bombę wypowiadając słynną kwestię: "naści piesku kiełbasę." Pierwsze prace górnicze w Złotym Stoku rozpoczęły się w drugiej połowie XII wieku. Od tego czasu do połowy l. 60-tych XXw, gdy zaprzestano fedrowania, wydobyto na powierzchnię ok. 16 ton czystego złota. Ile to wizualnie? Sześcian około 80 na 80 centymetrów! Swego czasu kruszec ze Złotego Stoku finansował dwór hiszpańskiej Izabelli i wyprawę Krzysztofa Kolumba. Jednak ciekawsza jest inna historia. Za pieniądze zarobione na swoim słynnym dziele udział w gwaredztwie złotostockim nabył pewien rzeźbiarz. Jednak wyczerpanie złóż  i bankructwo popchneły go do sfałszowania weksla, za co wypalono mu na policzkach znamię. Któż to? Wit Stwosz!

Częstochowa Św. Krzyż Kalwaria Zebrzydowska
Częstochowa. Klasztor, którego obrona przed Szwedami wyniosła do rangi stałego pomnika narodowej tożsamości. Nim "nastała" Częstochowa najważniejszym miejscem kultowym Polski był klasztor na Świętym Krzyżu. Już w czasach słowiańskich zbudowano tutaj kamienny wał kultowy, a 1006r. Bolesław Chrobry sprowadził do niego  zakonników z Monte Cassino. Klasztor ufundował Krzywousty, sprowadzając relikwie krzyża św. z Węgier. Aż trudno uwierzyć że te zdjęcia robiłem w środku lata... Inna Częstochowa, a raczej Jerozolima czyli wpisana na listę UNESCO Kalwaria Zebrzydowska.

Chełmno Tykocin Kłodzko
Chełmno, miasto zakochanych - wszak przechowywane są
w miejskiej farze relikwie samego św. Walentego. Wspaniale zachowany średniowieczny układ miejski, choć wcześniej Chełmno miało być Kałdusem i Starogrodem. Dziś i Kałdus
i Starogród to niewielkie wsie.
Jeden z pierwszych świeckich pomników (już po kolumnie Zygmunta) stanął
w Rzeczypospolitej w Tykocinie dla pogromcy Szwedów, tego co "dla Ojczyzny ratowania wrócił się przez morze"
Kłodzko, stolica historycznego księstwa kłodzkiego. Słynnie z pięknego gotyckiego mostu św. Jana porównywanego z mostem Karola w Pradze oraz słynnej przepowiedni, że jeśli w dacie spotkają się trzy siódemki wilk z płaskorzeźby napije się wody. No i się napił 7 lipca 1997r

Świecie Malbork Gierłoż
Tak komtur Świecia Heinrich von Plauen oglądał świecką farę z krenelaży warowni. Później pospieszył do Malborka i "cudem" zdążył przed spieszącym tam po bitwie grunwaldzkiej Jagiełłą. Zdążył tak skutecznie, że w następnym roku był już Wielkim Mistrzem.
A świecka fara zagrała w "Czterech Pancernych"...
Największa ceglana warownia w tej części Europy - zamek w Malborku - symbol geniuszu średniowiecznych budowniczych
i potęgi Zakonu Rycerzy Szpitala NMP Domu Jezusowego w Jerozolimie, łaskawie przygarniętych swego czasu, gdy bezdomni błąkali się po Europie. Mieli strzec północnej granicy jednego z książąt dzielnicowych, a później trzeba było jednej największych bitew średniowiecza, by Polska odetchnęła pełną piersią.
Ta sama budowla, tym razem w "miniaturze".
Park Miniatur w Gierłoży.

Malbork Kwidzyn Świdnica
Kaplica św. Anny w Malborskiej warowni i groby Wielkich Mistrzów Zakonu. Ten po lewej miał kryć szczątki von Plauena, który "pomógł" Jagielle w niezdobywaniu Malborka i ostatecznym ocaleniu Zakonu. Jednak von Plauen, mimo genialnych rokowań, w których udało mu się ocalić większość ziem zakonu, uznany został za zdrajcę i uwięziony. Kiedy zmarł, pochowano go wraz z trzema innymi "niegodnymi" mistrzami w prezbiterium katedry w Kwidzyniu. Kryptę odnaleziono, gdy szukano szczątków bł. Doroty z Mątwów. Krypta Wielkich Mistrzów w prezbiterium katedry kwidzyńskiej. Szukano grobu św. Doroty, a przy okazji odkryto jedyne zachowane szczątki trzech Wielkich Mistrzów Krzyżackich: Koniga, Orlsena i Von Plauena. Trumny ze szczątkami w bogatych szatach dostojników zakonu znajdowały się w jednym grobie. Gigantyczna świątynia Pokoju w Świdnicy wraz z drugą, w Jaworze znajduje się dziś na liście UNESCO. Kiedyś była jeszcze trzecia, w Głogowie. Powstała jako  gest tolerancji cesarza Ferdynanda III po zakończeniu wojny trzydziestoletniej, w 1656r. W zdominowanym przez katolików księstwie miała służyć ewangelikom, jednak jednym z warunków powstania była budowa z nietrwałych materiałów. Świątynia może pomieścić 7500 wiernych!

Wodziłki Tykocin MHZP
Molenna prawosławnych staroobrzędowców z Wodziłek
k. Suwałk. Ileż to w tej Rzeczypospolitej Obojga Narodów było miejsca na religie (różne!), narodowości (różne!), języki (różne!) - ważne tylko by należeć do tej samej braci szlacheckiej.
Byli w Rzeczypospolitej Żydzi w Tykocinie... Bima zrekonstruowanej synagogi w Muzeum Historii Żydów Polskich Polin na warszawskim Muranowie - tym samym, które zamienione przez faszystów w getto zrównano doszczętnie.

Grabarka Kruszyniany Stogi
Prawosławni ze swym współczesnym centrum na Grabarce... I zawsze wierni Tatarzy z Kruszynian... Cmentarz holenderskich Mennonitów w Stogach na Żuławach Wiślanych. Wygnani religijnymi waśniami ze swej ojczyzny znaleźli tutaj swój raj i swoją nową ojczyznę.

Sękowa Kwiatoń Powroźnik
Drewniany kościołek w Sękowej k. Gorlic zachwycał wielkich: Axentowicza, Wyspieńskiego, Tatmajera, Mehoffera... Od stycznia do maja roku 1915 znajdował się na lini frontu i został straszliwie doświadczony, co we wnętrzu widać do dziś. Nie przeszkadzało mu to jednak znaleść się na liście UNESCO. Kwiatoń k. Gorlic to miejce kolonizacji prowadzonej przez Gładyszów z Szymbarka. W XVII wieku zbudowano tą piękną cerkiew grekokatolicką pw. św. Paraskewy. W pocz. XIX wieku wnętrze pokryto piękną polichromią. Po przesiedleniach w ramach akcji Wisła aż do 1988 roku służyła jako magazyn. Dziś użytkowana jako kościół rzymsko - katolicki wpisana jest na listę UNESCO Cerkiew grekokatolicka w Powroźniku na ziemi sądeckiej pochodzi z 1604r. Gdy Napoleon przegrywał pod Lipskiem w maleńkim Powroźniku mieli inne problemy, trzeba było przenieś cerkiew w inne, mniej zalewowe miejsce i zrobiono to. Obecnie pełni fukcję kościoła rzymsko- katolickiego i w 2013 roku została wpisana na listę UNESCO.

Haczów Blizne
Zrębowy kościół pw. Wniebowzięcia Najświętrzej Marii Panny w Haczowie jest największym drewnianym kościołem gotyckim na świecie. W środku urzeka powstała pod koniec XV wieku unikatowa polichromia. Kościół znajduje się na liście UNESCO i na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego. Blizne i jedyny na świecie zachowany drewniany zespół kościelno - plebański ze wspaniałym, zrębowym XV wiecznym kościołem pw. Wszystkich Świętych zbudowanym z jodłowych bali. Prócz kościoła z niesamowitymi polichromiami, w zespole znajdują się: dawna plebania, dawna szkoła parafialna, stodoła i lamus. Obiekt wart listy UNESCO. Wraz z pobliskim Haczowem znajduje się także na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego.

Spichlerze Grudziądz Willanów
Zespół grudziądzkich spichrzów jest symbolem polskiego złotego wieku, w którym "polskie złoto" - zboże płynęło milionami ton do Gdańska. Powstawały od XIV wzdłuż skarpy wiślanej i pełniły w związku z tym także funkcje obronne. Gdy tutejsze dobra, dawną własność płockich benedyktynów nabył w 1677 król Jan III Sobieski nazwał je Villa Nowa. Cztery lata później rozpoczęła się budowa tego wspaniałego barokowego pałacu. Skrzydła dobudowano pół wieku później. Pod koniec XIX wieku dobra willanowskie przeszły w ręce potomków targowiczanina - Branickich i pozostawały w nich do 1939r. Obecnie pałac jest siedzibą Muzeum Pałacu Króla Jana II Sobieskiego i od 1994 pomnikiem historii.

Krasiczyn Krasiczyn
W zakolu rzeki San, w latach 1580-1631, powstała jedna z najpiękniejszych polskich rezydencji magnackich - Krasiczyn. Renesansowo - manierystyczny zamek od lat 30 tych XIX wieku znajdował sie w rękach Sapiehów i to własnie tutaj urodził się, w 1867 roku, Adam Kardynał Sapieha - "Książę Niezłomny", arcybiskup krakowski, który wyświęcił na kapłana przyszłego papieża Karola Wojtyłę. Największe wrażenie robi pokrywająca mury sgraffitowa dekoracja.

Zagłoba Choroszcz Skępe
Warszawa. Dawne ogrody przy zbudowanym w pierwszej połowie XVII wieku pałacu Kazaneckich. Pałac pierwotnie Zygmunt III przeznaczył dla syna Władysława, lecz już w połowie stulecia stał się siedzibą klasztoru karmelitanek bosych. W 1656 roku słynną walkę z małpami stoczył tutaj imć Zagłoba o czym informuje nieco zapomniana tablica. Ot, skromna letnia willa Branickich z Białegostoku.
Tutaj w pobliskiej Choroszczy.
Kościół i klasztor pw. Zwiastowania NMP w Skępem powstał z pocz. XVIw z fundacji Mikołaja Kościeleckiego, w miejscu maryjnych objawień. Kościelecki sprowadził tutaj Braci Mniejszych czyli Bernardynów. Pierwsze objawienie w 1495 roku stało się udziałem Jana z Pobiedzisk. Dziś gotycka figurka MB zwana jest Panią Mazowsza.

Stoczek Klasztorny Stoczek Klasztorny Leżajsk
Klasztor Bernardynów, Sanktuarium Maryjne z bazyliką Nawiedzenia Najświętszej marii Panny w Stoczku Klasztornym. Przez rok, pomiedzy październikiem 1953 i 1954 władze więziły w jego murach Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Ohel Cadyka Elimelecha w Leżajsku. Na przełomie lutego i marca przed grobem jednego z największych cadyków judaizmu, zmarłym w 1787 roku gromadzą się tłumy Chasydów. Rebe to znaczy powszechna cześć, pokora i sprawiedliwość.

Stańczyk Radzyń Chełmiński
Do znudzenia przypominana allegorię ducha narodu: w tle wawelskie komnaty wypełnione śmiechem i zabawą - wszak Rzeczypospolita to potęga! A na pierwszym planie królewski błazen, który jako jedyny w tym towarzystwie rozumie, że nadciąga otchłań historii, w którą wpadniemy na własne życzenie - właśnie dlatego, że list o utracie smoleńskiej twierdzy nie leży na stole królewskim, lecz na stole trefnisia, który rozumie jego prawdziwe znaczenie. 30 lipca 1514 roku Wasyl III zdobywa Smoleńsk: wrota na świat dla młodego i potężniejącego Księstwa Moskiewskiego. Rzeczypospolita traci strategiczny punkt na 100 lat... Za oknem spada kometa i choć tego Stańczyk nie dostrzega, nie potrzeba mu innych znaków, by wiedział jak krótkowzroczni są jego rodacy... Gród w Radzyniu Chełmińskim krzyżacy zdobyli po 1231 roku, a sto lat później wznieśli zamek. Nie przypuszczali pewnie, że pod jego murami wyrośnie im pod koniec XIV w opozycja w postaci Związku Jaszczurczego. W rękach polskich był już przed wybuchem wojny trzynastoletniej. Rozbiórkę zamku rozpoczęły władze pruskie po I rozbiorze. Dzisiaj jest trwałą ruiną, ale na wieże wspiąć się można, a widok obłędny!

Rzeszów Rzeszów
Rzeszowski zamek. Choć wydaje się stary powstał w latach 1902-1906 na miejscu dawnego zamku Lubomirskich, który ze względu na fatalny stan trzeba było rozebrać. Pierwszy zamek istniał tutaj w XVI wieku, a jego włascicielem był kasztelan czchowski i sandomierski Mikołaj Spytko Ligęza. Od 1637 roku zamkiem i okolicznymi dobrami władał Jerzy Sebastian Lubomirski, Hetman Polny Koronny, postać dwuznaczna. Najpierw, jako jeden z nielicznych magnatów kazał iść precz Karolowi Gustawowi, gdy ten ze swymi wojskami wlał się do Polski a już 10 lat później zmontował rokosz przeciwko Janowi Kazimierzowi. Pierwotny zamek w Łańcucie z XIV wieku istniał do 1609 roku
i znajdował się w zupełnie innym miejscu. Obecna rezydencja Pilecckich, Stadnickich, Lubomirskich i Potockich powstała
w 2 poł. XVI wieku.
W jej wspaniałych wnętrzach kręcono "Trędowatą".

Wola Kraków Bielany Pałac pod Blachą
Pomnik Electio Victim postawiono z okazji 400 lecia stołeczności Warszawy,
w miejscu zwanym polem elekcyjnym, gdzie brać szlachecka wybierała monarchę. Granitowy trzon kolumny pochodzi z rozbiórki pałacu Kronenberga przy ul. Króleskiej. Pałac spalony w 1939r rozebrano po wojnie, a na jego miejscu stanął hotel Victoria.
Na wznoszącej się na zachodnim krańcu Krakowa, nad doliną Wisły, Srebrnej Górze stoi kamedulski klasztor eremicki z kościołem pw. Wniebowzięcia NMP. Powstał z inicjatywy Marszałka Wielkiego Koronnego Mikołaja z Podhajec Wolskiego, przyjaciela króla Zygmunta III Wazy. Szczątki inwestora spoczęły przy wejściu do kościoła. Surowa reguła eremicka sprawia, że zwiedzenie świątyni nie jest wcale łatwe, szczególnie dla kobiet, które maja wstęp w mury klasztoru tylko 12 razy w roku. Dziś na całym świecie jest 80 kamadułów eremitów z czego połowa w Polsce. Przycupnięty przy królewskim zamku Pałac pod Blachą mieścił początkowo królewską bibliotekę. W 1794 roku stał się podarunkiem królewskim dla bratanka ks. Józefa Poniatowskiego i z miejsca zyskał sławę hulaszczej siedziby, co doskonale opisał Brandys w "Kozietulskim i inni". W 1807r ks. Józef dorósł, a historia uczyniła go Ministrem Wojny, stąd dawna hulaszcza siedziba z miejsca stała się gmachem państwowym.

Nowy Sącz Tczew Szymbark
"Na pagórku niewielkum, we brzozowym gaju,
stał dwór szlachecki, z drzewa, lecz podmurowany,
Świeciły się z daleka pobielane ściany,
Tym bielsze, że odbite od ciemnej zieleni
Topoli, co go bronią od wiatrów jesieni"
Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, ks. I

Dwór Polski
z Rdzawy k. Bochni w Sądeckim Parku Etnograficznym.
Viscla - rzeka której brzegi zasiedliły plemiona Celtyckie pojawiła się już na mapie cesarza Agryppy z VII w po Chrystusie. Później opisał ja także Pliniusz Starszy w swej słynnej Historii Naturalnej. Dziś historię Naszej najważniejszej rzeki opisuje w pasjonujący sposób Muzeum Wisły w Tczewie. Kasztel - dwór obronny Gładyszów h. Gryf
w Szymbarku powstał w 1540 roku. Zamieszkały był do końca XVIII wieku, później długo pozostawał ruiną.

Zamość Zamość
Unikalny zespół architektoniczno - urbanistyczny starego miasta w Zamościu wpisany na listę UNESCO. Miasto zwane Padwą Północy i perłą renesansu.
Prawa miejskie uzyskało w 1580 roku, a nadał je kanclerz i Hetman Wielki Koronny, Jan Zamoyski, założyciel słynnej Akademii, która swego czasu podbierała kadrę naukową jagiellonce.

Miasteczko Galicyjskie Nowy Sącz Biecz Binarowa
W 2011 roku na zapleczu Sądeckiego parku Etnograficznego powstało Miasteczko Galicyjskie - rekonstrukcja typowego rynku galicyjskiego miasteczka. W ramach rekonstrukcji powstało 20 obiektów.  Biecz zwany polskim Carcassonne, miasto królewskie Corona Regni Poloniae.
W czasach I Rzeczypospolitej był jednym
z najznamienitszych miast Ziemi Krakowskiej. Urodził się tutaj Marcin Kromer (1512-1589), humanista, historyk
i pisarz, dyplomata, przywódca kontreformacji i sekretarz króla Zygmunta I.
Pobliska Biecza Binarowa kryje przecudnej urody kościółek drewniany, zbudowany w latach 1501-1510
za króla Olbrachta. Cały sprzęt i wyposażenie (użytkowane do dziś!) pochodzi z XVI wieku i do tego jeszcze ta oszałamiająca polichromia. Kościółek jest jednym z ośmiu drewnanych budowli sakralnych
z terenu Polski wpisanych na listę UNESCO.

Leżajsk1 Leżajsk Bydgoszcz
Zespół bazyliki pw. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny i klasztoru w Leżajsku powstał dla sprowadzonych tutaj w początku XVII wieku Bernardynów. W 1675 roku całość założenia otoczono murem, chroniącym przed częstymi napaściami tatarskimi. Bazylika słynie, przede wszystkim, z jednych z najpiękniejszych na świecie organów powstałych w XVII wieku z fundacji Potockich. Bydgoszcz, miastą nad Brdą lokował Kazimierz Wielki. Rynek powstał 100 metrów na południe od rzeki i przechodzi przez niego południk 18. Na tle bydgoskiej katedry, w zachodniej części rynku wznosi sie pomnik Walk i Męczeństwa Ziemi Bydgoskiej, upamiętniający m.in. egzekucję 50 bydgoszczan, dokonana przez hitlerowców w odwecie za wydarzenia 3-4 września 1939 roku zwane w niemieckiej propagandzie "krwawą niedzielą"

Ojczyzna bez państwa
Tyniec Kamieniec Suski Warszawa
"Mit założycielski" całej doby walk narodowowyzwoleńczych czyli Konfederacja Barska. Ważną rolę odegrał Tyniec, bo z murów tego klasztoru wyruszyły oddziały które zdobyły Wawel. Kamieniec Suski dawniej Finckenstein. Stąd Napoleon dowodził całą Europą i tutaj powołał do życia najsłynniejszy polski pułk konny doby napoleońskiej - Szwoleżerów Gwardii. Na warszawskim placu Powstańców Warszawy Napoleon jest już zadomowiony. Przed wojną stanął tutaj z inicjatywy Szkoły Wojennej, a plac nosił nazwę Placu Napoleona. Przed Prudentiala cesarz wrócił w 2011r.

Żelazowa Wola Powązki Powązki
Dworek w Żelazowej Woli to lewa oficyna nieistniejącego już dworku Skarbków, w którym w 1810 roku na świat przyszedł genialny romantyk - kompozytor: Fryderyk Chopin, który rozsławił Polskę - ojczyznę bez państwa. Dwór Skarbków spłonął już dwa lata po jego narodzinach, a prawa oficyna w czasie I w. św. Rodzice Chopina przenieśli się do Warszawy zanim Frycek skończył rok, jednak to nad Utratą, w szumie mazowieckich wierzb, wakacje spędzał przyszły geniusz. Muzeum kompozytora powstało tutaj już w 1931 roku, choć aż do 2007 roku eksponowano niewłaściwą izbę narodzin kompozytora. Powązkowska kwatera poświęcona jedynemu zwycięskiemu polskiemu powstaniu - Powstaniu Wielkopolskiemu. Kwatera C-13 na wojskowych powązkach kryje szczątki doczesne bohaterów powstania styczniowego. Dażeni ogromną estymą weterani powstania mieli w II RP stałą pensję i prawo do munduru z odpowiednimi oznaczeniami. Wszystkich także promowano na stopień oficerski. W 1924 roku żyło ich jeszcze 1791, a w rok przed wybuchem wojny zaledwie 52. Najdłużej żyjący weteran przeżył wojnę.

Kiernozia Złoty Potok Belsk Duży
Kiernozia k. Łowicza. Krypta grobowa Marii Walewskiej, która jak nikt inny wpisała się w hasło "My z Napoleonem". Dworek Zygmunta Krasińskiego w Złotym Potoku. Ojciec naszego "trzeciego wieszcza", Wincenty, dowodził Szwoleżerami Gwardii... ... którzy 1808r. w szaleńczej szarży na przełęczy Somosierra roznieśli na szablach, broniących dostępu do Madrytu Hiszpanów. To wtedy Napoleon miał powiedzieć słynne słowa: "Dla moich Polaków nie ma rzeczy niemożliwych". W Belsku Dużym k. Grójca pochowany jest ten, który słynną szarżę poprowadził Jan Kozietulski, a który nieszczęśliwie dał nazwę jednej z rzekomych narodowych cech: kozietulszczyźnie

Ostróda Stańczyki Dowspuda
21 lutego 1807r zamek ostródzki stał się stolicą Europy za sprawą rezydującego tutaj, po bitwie pod Iławą Pruską, Napoleona. Tylko przez miesiąc, bo potem Napoleonowi bardziej spodobał się Kamieniec Suski i Walewska. Kiedy Prusacy zaczeli wznosić olbrzymie mosty, niesłusznie nazywane akweduktami Puszczy Romnickiej w Stańczykach, mieli w planach kolej z Chojnic przez Kwidzyń aż do Olity. Był rok 1912 i wkrótce wybuchła wojna. Po 1918r. mosty gwałtownie straciły na znaczeniu bo i ruch był już tu tylko lokalny. Tyleż pozostało z przepięknego ongiś pałacu Paca
w Dowspudzie. To w związku z tym, utrzymanym w stylu neogotyku angielskiego (porównywalnym w pięknie tylko
z kórnicką rezydencją Zamoyskich) oraz z pałacem warszawskim ukuto, poprzez zazdrość, bardzo krzywdzące powiedzenie "Wart Pac pałaca...". Generał Ludwik Michał Pac był jednym z najbardziej zasłużonych patriotów okresu rozbiorowego.

Góra św. Anny Góra św. Anny Gorlice
Góra św. Anny. Góra Chełmska - 408 m n. p. m. Bazylika i sanktuarium św. Anny Samotrzeciej istnieje tutaj od lat 80 tych XV wieku. Miejsce kultu i jego okolice stało sie areną zaciekłych walk powstańczych w czasie III Powstania Śląskiego. Na stokach góry znajduje się dziś Muzeum Czynu Powstańczego. Góra św. Anny. W nieczynnym kamieniołomie nefelinitu i wapienia Niemcy zbudowali amfiteatr, który mógł pomieścić 27 tysięcy ludzi. W pobliżu zlokalizowano mauzoleum niemieckich żołnierzy poległych w walkach z powstańcami. Po II wojnie teren amfiteatru uporządkowano, a w miejscu mauzoleum powstał  pomnik czynu powstańczego dłuta Xawerego Dunikowskiego. Całość założenia ostatecznie oddano po siedmioletniej budowie. W 1853 roku na lwowskim Łyczakowie odbyła się pierwsza na świecie operacja chirurgiczna oświetlana lampą naftową. Jej pomysłodawca Ignacy Łukaszewicz rok później przeniósł się do Gorlic i uruchomił tutaj pierwszą na świecie uliczną latarnię naftową. Pionier przemysłu naftowego umarł bedąc bogatym człowiekiem. Ciekawe co powiedziałby dziś, gdyby mógł zobaczyć jakie znaczenie ma ropa naftowa.

MN Niegolewo Warszawa cytadela
Absurdalność sytuacji, strach, zagubienie i bezmiar złowrogiej przestrzeni. Powstańcy wypytują dziada lirnika w chwili, gdy gdzieś w oddali zachodzi coś, co wywołuje napięcie i niepewność. Nie cały metr kwadratowy genialnego płótna Gierymskiego. Mój ulubiony obraz. W tym miejscu, w wielkopolskim Niegolewie do 1940r stał pomnik wystawiony z inicjatywy Andrzeja Niegolewskiego, jednego z uczestników bitwy somossierskiej. 2500 metrów i 8 minut szarży 125 szwoleżerów, która stała się pomnikiem historii, elementem kodu tożsamości narodowej. Centralny punkt Warszawskiego Rejonu Umocnionego: cytadela warszawska, zwana - w czasach gdy powstała - aleksandrowską. Cele zbudowania po upadku powstania listopadowego twierdzy, która kosztowała 8 i pół tony złota skradzionego z kasy Królestwa Polskiego były dwa: obrona strategicznego punktu - Warszawy i pacyfikacja w razie kolejnego powstania. Zasięg dział twierdzy sięgał 1500 m i kontrolował Stare Miasto, a na codzień stacjonowało w niej 5 tys żołnierzy. Twierdzę otoczyły dwa pierścienie fortów, a rejon umocniony stanowiła także ogromna twierdza Modlin i twierdza Zegrze. W tzw. X Pawilonie twierdzy zorganizowano więzienie karno - śledcze, w którym swego czasu, przebywali Roman Dmowski i Józef Piłsudski i które było etapem w drodze na stryczek lub na Syberię. W kwietniu 1864 roku na stokach cytadeli powieszono dyktatora Powstania Styczniowego Romualda Traugutta i innych członków Rządu Narodowego. W pamiątkowym obelisku zachowały się szczątki oryginalnej szubienicy. Dziś X Pawilon, wraz z Pawiakiem i Muzeum w Al. Szucha stanowi Muzeum Niepodległości.

Będomin Wybicki Brodnica Oblęgorek
Będomin k. Kościerzyny. Dworek rodzinny Józefa Wybickiego, który był łaskaw na dalekiej ziemi włoskiej napisać po prostu: "Jeszcze Polska nie umarła, kiedy my żyjemy". Józef Wybicki h. Rogala w Brodnicy, gdzie został pochowany, a pierwotna mogiła istnieje do dziś. uczestnik Konfederacji Barskiej
i Insurekcji Kościuszkowskiej, senator wojewoda Księstwa Warszawskiego i organizator administracji Królewstwa. Jako jeden z ostatnich użył Liberum Veto przeciwko ustawom Repninowskim. Przyjaciel Dąbrowskiego, a nade wszystko twórca hymnu.
Sienkiewiczowski Oblęgorek k. Kielc. Jakim narodem byli by dziś Polacy bez Zagłoby i Skrzetuskiego, baz Maćka
i Zbyszka z Bogdańca? Co podrywałoby siatkarzy do walki tak bardzo jak "Pieśń o małym rycerzu"? Dla mnie to także świetna "Rodzina Połanieckich" i niedokończone "Legiony".

Matejko Bóbrka skansen Bóbrka skansen
Niezrównany nauczyciel historii kreślonej na płótnie, narodowy symbolista historyczny. Całe pokolenia sprowokował do myślenia o histori Polski Matejką.
A polscy królowie mają dla nas twarze wymyślone przez niego. Przez zatarg z Radą Miejską nie pochowany na krakowskiej skłace, lecz na cmentarzu Rakowickim.
Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce k. Krosna przedstawia dorobek całego przemysłu naftowego, ale przede wszystkim najstarszej na świecie kopalni ropy, która powstała tutaj w 1854 roku. Już sześć lat później wydrążono istniejący do dziś szyb Franek. Ręcznie wydrożono go do głębokości 50 m, a później pogłębiono trzykrotnie za pomocą wiertnic. Łącznie, w tej kopalni, powstało ponad 60 szybów naftowych. W 1872 roku z inicjatywy Łukasiewicza, w pobliżu biura kopalni, stanął obelisk, upamiętniający jej założenie. Jeszcze wtedy nikt nie spodziewał się jak zawrotną karierę zrobi ta oleista czarna maź prosto z ziemi.

Ojców Szczaniecka Ząbkowice Śląskie
Pomysłowość Polaków w dziedzinie oporu przeciwko obcym prawom w każdym zaborze wyglądała podobnie. Wielkopolanie mieli swojego Drzymałę, a Małopolanie Józefa Robotnika, który na zakaz budowy świątyni na gruncie zbudował ją po prostu na wodzie, na Prądniku
w Ojcowie.
Emilia Sczaniecka - "siostra miłosierdzia" powstań: listopadowego i styczniowego, filantropka i działaczka niepodległościowa. Jedna z najważniejszych postaci Najdłuższej Wojny Nowoczesnej Europy. Pochowana
w Michorzewie.
W 1606 roku doszło do ślubu Dymitra Samozwańca i Maryny Mniszchówny, ale zwykli ludzie w całej Europie emocjonowali się wydarzeniami w niewielkim miasteczku Frankenstein. Doszło tam do procesu i stracenia 17 osób (w tym 8 grabarzy) podejrzewanych
o wywołanie zarazy. Dwieście lat później Mary Shelly zainspirowana ciekawą historią napisała słynną powieść "Frankenstein, czyli współczesny Prometeizm". Dzisiaj to Ząbkowice Śląskie, gdzie można zwiedzać gabinet Frankensteina oraz miasto krzywej wieży.

Strawczyn Wrocław Muzeum Pana Tadeusza Moszna
Antyromantyczne "Klechda domowa" czytana do poduszki, czyli "Wierna Rzeka" i ogrom napoleońskiej beznadziei czyli "Popioły" w istocie rzeczy zawsze, podświadomie wzmacniają tradycje romantyczne niż je zwalczają. Lubię ten polski paradoks. Strawczyn i miejsce po rodzinnym domu tego, który w przeciwieństwie do Sienkiewicza rozdrapywał rany - Żeromskiego. W 2016 roku w Kamienicy pod Złotym Słońcem we wrocławskim rynku otwarto przepiękne, multimedialne muzeum "Pana Tadeusza". W 18 salach zgromadzono ok. 700 eksponatów, a oddzielne ekspozycje poświęcono wpływowi polskiego romantyzmu na twórczość Wajdy, a także życie bohaterów Jana Nowaka Jeziorańskiego i Władysława Bartoszewskiego. Sala w której prezentowany jest (wypożyczany z Zakładu Ossolińskich) oryginał epopei narodowej. Przepiękny pałac w stylu neorenesansowym
w Mosznej był od poł. XIX wieku do końca II w.św. siedzibą śląskich przemysłowców TieleWinklerów.
Do 2013r działało w nim Centrum Terapi Nerwic, które przeniesiono do nowych budynków, a pałac udestępniono turystycznie. Jest jedną z perełek opolskiego.

Olszynka Grochowska Września111
25 lutego 1831 roku na polach Olszynki pod Warszawą starło się 60 tys. żołnierzy Iwana Dybicza i 40 tys. polskich żołnierzy, nad którymi dowództwo przejął w ostatniej chwili gen. Chłopicki, mianowany chwilę wcześniej Dyktatorem Powstania. Niestety, fatalne dowodzenie, brak jasno rozgraniczonych kompetencji, zamieszanie i kryzys zaufania przyczyniły się do wielkich strat i braku rozstrzygnięcia w bitwie. Choć idące traktem brzeskim rosyjskie oddziały nie kontynowały marszu. W 1916 roku w miejscu tym postawiono drewniany krzyż, w okresie międzywojennym pomnik. Września. Pomnik dzieci wrzesińskich, które chciały mówić we własnej
mowie i zastrajkowały bez względu na represje.

Reduta 56 Reduta Ordon Warszawa
Warszawa. Reduta nr 56 zwana wolską powstała przed 1831 rokiem na miejscu dawnych umocnień insurekcyjnych i stała się głównym punktem umocnień wolskich, broniących Warszawy od zachodu. 6 czerwca 1831 roku  dowodzona przez gen. Józefa Sowińskiego przyjęła główne uderzenie 11 batalionów i 76 dział  feldmarszałka Iwana Paskiewicza. 1300 polskich żołnierzy i 12 dział nie mogły zdziałać cudów... Upadek reduty był upadkiem Warszawy i powstania. A śmierć Sowińskiego przyczynkiem do legendy zaklętej wierszem Słowackiego. Reduta nr 54 osłaniała główny szaniec wolski od południa. Obsadzona przez kilkudziesięciu artylerzystów i 2 kompanie piechoty (1/3 planowanej obsady) przyjęła na siebie 6 września główne uderzenie rosyjskie i padła w trzeciej godzinie walki. Sprawę ułatwił rosjanom fakt nieobsadzenia, wysuniętej na zachód, reduty nr 55, którą zajęli błyskawicznie i która posłużyła za osłonę. W chwili wdarcia się rosyjskich szwadronów do reduty nr 54 nastąpiła ekslozja ładunków prochowych, spowodowana prawdopodobnie przypadkowym ogniem. Do legendy reduta przeszła dzięki wierszowi Mickiewicza jako Reduta Ordona, choć Julian Konstanty Ordon redutą nie dowodził, a był jedynie dowódcą artylerii. Wbrew mickiewiczowskiej wersji przeżył wybuch i spoczął dużo później na Cmentarzu Łyczakowskim. W miejscu reduty nr 55 rosjanie wznieśli potężny obelisk zwycięstwa, który widoczny był z przebiegającej obok linii kolei warszawsko - wiedeńskiej. W okresie II RP w miejscu obelisku stanął pomnik Reduty Ordona (fotka z prawej). Jednak wnikliwi badacze wiedzieli, że prawdziwa Reduta Ordona, reduta nr 54 istniała bardziej na wschód. Archeologicznie istnienie reduty nr 54 potwierdzono w 2011 roku, zachowały się przy ul. Na bateryjce (prócz charakterystycznej nazwy) widoczne do dziś szańce. Niestety, pomnik prawdziwej reduty (fotka z lewej) to dziś czyn społeczny, co powinno napawać władze stolicy wstydem ...

kanał elbląski kanał elbląski kanał elbląski
Kanał Elbląski zwany często niesłusznie kanałem ostródzko - elbląskim to zabytek na skalę światową, stąd starania o wpis na listę UNESCO. W styczniu 2011 roku został Pomnikiem historii. Trasa kanału Elbląg - Ostróda liczy 84 kilometry, ale wraz z wszystkimi odgałęzieniami kanał ma ponad 150 km długości i łączy Pojezierze Ostródzkie z Elblągiem i Zalewem Wiślanym (także z Gdańskiem i Bałtykiem). Prace projektowe, z inicjatywy cesarza Wilhelma II, rozpoczęto w 1837r, a celem było zintensyfikowanie gospodarki Prus. Problem jednak leżał w różnicy wysokości pomiędzy Ostródą i Elblągiem, sięgającej ponad stu metrów. W rezultacie wybudowano 4 śluzy i 5 unikatowych pochylni, po których statki przeciągane są na specjalnych saniach. Koszt budowy kanału wyniósł w przeliczeniu 77 ton złota, a swe gospodarcze fukcje sprawował... tylko 50 lat, nim zastąpiły go kolej i samochody. Dzisiaj 11 godzin w morzu ciszy i przyrody to coś czego nie uświadczy się nigdzie indziej.

XX wiek
Westerplatte Warszawa Warszawa
Mit Westerplatte, choć odarty dziś z niepotrzebnego patosu i przekłamań nadal potrafi się skutecznie bronić. I co ważne jest chyba nam potrzebny. Powstanie warszawskie, kolejny kłopot, bo należę do tych którzy uważają, że jego rozpoczęcie było błędem. Poza tym, zwyczajnie po ludzku trudno mi sobie wyobrazić mojego syna w roli tego chłopca
z pomnika. Ale wiem też, że ten cały sprzeciw wynika z wszelkich "zważonych" konsekwencji.
I wiem też, że ono po prostu musiało wybuchnąć.

Al. Szucha Warszawa Al. Jerozolimskie Warszawa
Jan Chryzostom Szuch był architektem i urbanistą króla Stasia, a ulica nosząca później jego imię była jednym z elementów osi stanisławowskiej. W końcu lat dwudziestych stanął tutaj gmach Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. We wrześniu 1939 roku gmach, jako swoją placówkę przejęły Gestapo, SD i Ordungspolizei. W podziemiach lewej oficyny powstało więzienie śledcze, do którego na krwawe przesłuchania dowożono więżniów Pawiaka. Dzwięk słowa "Szucha" stał się dla warszawiaków nieznośnym synonimem męki i cierpienia. Dziś mieści się tutaj Muzeum Walki i Męczeństwa, stanowiąc wraz z Pawiakiem i X Pawilonem oddział Muzeum Niepodległości. Al. Ujazdowskie w Warszawie. W tym miejscu oddział dywersji bojowej "Pegaz" Kedywu KG AK 1 lutego 1944 roku zastrzelił znienawidzonego dowódcę SS i policji na dystrykt warszawski GG Franza Kutcherę - kata Warszawy. Brawurowa akcja trwała minutę i 40 sekund.

Nowy Port Nowy Port Tczew
"Z tego okna 1 września 1939 roku w kierunku polskiego Westerplatte o godzinie 4.45 rano padły pierwsze strzały II wojny światowej". Latarnia morska w gdańskim Nowym Porcie. Modne stało się prześciganie, gdzie padły pierwsze strzały. Charzykowy, trzecia z minutami, Westerplatte 4.48, Wieluń 4.40 a może jednak 5.40?... ... czy może 4.34 i klucz stukasów pod dowództwem Bruno Dileya schodzący do ataku na mosty tczewskie.

Poczta Gdańska Poczta Gdańska Radiostacja Gliwicka
Główny polski urząd pocztowy w Wolnym Mieście Gdańsku zatrudniał w 1939 roku ok. 100 pracowników. Niemiecki atak na placówkę, która miała zgodnie z planami polskiego dowództwa stawić sześciogodzinny opór, rozpoczął się równocześnie z ostrzałem Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Niestety, informacja o wycofaniu Korpusu Interwencyjnego Pomorze dotarła tylko do mjr. Sucharskiego... Już o 4.00 Niemcy przerwali połączenia telefoniczne z placówką pocztową. Do szturmu przed piąta rano ruszyły oddziały Schutpolizei. Po pierwszych niepowodzeniach niemcy zaangażowali 2 działka 75 mm, haubice 105 mm, miotacze ognia i 3 samochody pancerne. 54 obrońców wyposażoych w trzy lekkie browningi wytrzymało do 19.00. Część spłonęła żywcem po zalaniu benzyną i podpaleniu przez faszystów piwnic. Maszt radiostacji gliwickiej to dziś najwyższa drewniana wieża na świecie. Drewno modrzewiowe, połączone ponad 16 tys. mosiężnych śrub robi imponujące wrażenie. 31 sierpnia 1939 roku, dla uzyskania alibi niemieckiego ataku Polskę 7 napastników z SD, przepranych w cywilną polską odzież, udającą nieudolnie stroje polskich powstańców śląskich wtargnęło do radiostacji. W wyniku braku rozpoznania (nie wiedziano, że w radiostacji nie ma studia nadawczego!) nadano przez tzw. mikrofon burzowy tylko krótki, urwany komunikat "Uwaga, tu Gliwice. Radiostacja znajduje sie w polskich rękach.." Nieudana prowokacja gliwicka i tak został wykorzystana propagandowo.

Bydgoszcz DAG Bydgoszcz DAG Podkowa Leśna
W podbydgoskiej puszczy w latach 1939-45 Niemcy zbudowali jedną z największych fabryk materiałów wybuchowych. Na powierzchni ponad 23 km2 powstał olbrzymi kompleks 1500 budynków, 360  km dróg i torowisk, które okalał płot o długości 35 km! W Dynamit - Aktien Gesellschaft (DAG), koncernie założonym przez Alfreda Nobla, od 1941 roku produkowano nitroglicerynę, trotyl i proch bezdymny. Dziś w kilkunastu budynkach połączonymi podziemnymi przejściami zorganizowano świetne muzeum, które zajmuje jedynie 1% powierzchni fabryki. Stawisko w Podkowie Leśnej czyli 18ha szczęścia Jarosława Iwaszkiewicza. Mieszkał tutaj od 1928 roku do śmierci w 1980 roku. Posiadłość dał w prezencie nowożeńcom ojciec Anny Iwaszkiewiczowej, Stanisław Lilpop, syn znanego przemysłowca.

Łączka Łączka Łączka
Kwatera "Ł" warszawskich Powązek Wojskowych zwana Łączką, kryje szczątki kikudziesięciu, a może nawet kilkuset żołnierzy wyklętych mordowanych od 1948 roku
w osławionym więzieniu mokotowskim. Ciała wywożone pod osłoną nocy grzebano na tyłach ówczesnego cmentarza komunalnego. W 1964 roku teren włączono do Powązek Wojskowych i urządzono na nim śmietnik.
Po przeprowadzonych tutaj ekshumacjach i potwierdzeniu wielu pochówków urządzono Mauzoleum otwarte we wrześniu 2015r. Niesamowitym swiadectwem odkrywanej prawdy jest świetna książka Małgorzaty Szejnert "Śród Żywych Duchów".
W tym miejscu odnaleziono szczątki doczesne mjr. Zygmunta Szendzielarza ps "Łupaszka". W 1939r był d-cą szwadronu kawalerii w Wileńskiej Brygadzie Kawalerii. W podziemnej armii został dowódcą 5. Wileńskiej Brygady AK zwanej "Brygadą Śmierci". Ten żołnierz wyklęty nie jest dziś jednoznacznie postrzeganą postacią głównie poprzez pryzmat zbrodni w Dubinkach i wpisuje się w dyskusję
o pogmatwanych kresowych życiorysach.
W 1951r skazany został osiemnastrokrotnie na karę śmierci.
Za to bardzo jednoznacznie czytać należy życiorys rotmistrza Witolda Pileckiego - postaci wielkiej.
W 1939r był dowódcą plutonu w 19. DP Armii Prusy, który rozwiązał dopiero 17 października. I chociażby
z tej perspektywy widać jak bardzo krzywdzące jest utarte określenie "Kampania Wrześniowa". Od początku wojny pozostawał w konspiracji, a od 1940 roku na własne życzenie dał się wywieść do Auschwitz, gdzie zorganizował ruch oporu. Był autorem pierwszych raportów o ludobójstwie. Po udanej ucieczce z Obozu znowu w podziemiu, a już po zakończeniu wojny trafił do Armii Andersa, lecz jako żołnierz NIE wrócił do kraju. Wrócił po wyrok, śmierć w stalinowskim więzieniu
i pokrytą śmieciami łaczkę jako miejsce spoczynku. Wrócił także jako symbol niezłomności i zasad, egzemplifikacji powiedzenia że prawda zwycięża.

Służewiec Powązki Grudziądz
Oprócz "Łączki" był jeszcze Służewiec, gdzie za płotem cmentarza parafialnego przy kościele pw. św. Katarzyny potajemnie grzebano ciała żołnierzy wyklętych zamordowanych w więzieniach praskim i  mokotowskim. Z inicjatywy proboszcza powstał w 1989 roku ten memoriał. Na dużym głazie wyryto wiersz:
Przechodniu! pochyl czoło wstrzymaj krok na chwilę
Tu każda grudka ziemi krwią męczeńską broczy
To jest Służewiec, to nasze Termopile
Tu leżą Ci co chcieli bój do końca toczyć
Nie odprowadzał nas tu kondukt pogrzebowy
Nikt nie miał honorowej salwy ani wieńców
W mokotowskim więzieniu krótki strzał w tył głowy
A potem mały kucyk wiózł nas do Służewca
Z Jej imieiem na ustach zwyciężyc lub zginąć
Szliśmy w oddziałach "Wilka" i murach Starówki

Pod Narwik, pod Tobruk, Pod Monte Casino
By w tym piasku kres znaleść żołnierskiej wędrówki
We wrześniu 2015 roku III RP oddała hołd Żołnierzom Wyklętym wystawiając Mauzoleum Wyklętych - Niezłomnych na kwaterze "Ł". Pod orłem znalazł się m.in. fragment wiersza Oppmana:
"Gdzie są ich groby Polsko!
Gdzie ich nie ma!"
Od 1920 roku Centralna Szkoła Jazdy, a od 1928 do Września Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu stanowiło rzeczywiste centrum polskiego oręża. Kawaleryjska "doktryna" Marszałka i jego miłośc do tego rodzaju broni sprawiły, że ułan w II Rzeczypospolitej był kimś. Wrzesień udowodnił, że świat ma już inne bronie główne, które rozstrzygają o losach wojen. Ostatnim komendantem Centrum był gen. Tadeusz Komorowski "Bór", późniejszy dowódca AK, a jednym z wykładowców mjr. Henryk Dobrzański "Hubal", legendarny wrześniowy dowódca. Absolwentem rocznika 1934 był Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka"... Trzy róźne życiorysy, trzy drogi do Polski. Dzisiaj w Grudziądzu o kawaleryjskich tardycjach przypomina m.in. pomnik ułana i dziewczyny przy Schodach Słowackiego, nad Wisłą

Giszowiec Giszowiec Wrocław
Giszowiec - Gieschewald, dziś dzielnica Katowic powstał jako miasto - ogród dla górników kopalni Giesche. Inwestorem był koncern Georg von Giesches Erben, właściciel kopalni, a twórcami projektu Georg i Emil Zillmanowie. Modelowe osiedle zbudowano w latach 1907-10. W maju 1922 roku osiedle znalazło się w granicach Polski, a strajki w kopalni Giesche z końca l. 30 tych przedstawił genialnie Kazimierz Kutz w "Perle w Koronie". Osiedle z kopalnią łaczyła ponad 3 kilometrowa linia kolejki wąskotorowej, zwanej Balkanem. W PRL, w 1969 roku zapadła decyzja, że "musi iść nowe" i trzeba wyburzyć Stary Giszowiec, by zrobić miejsce pod nwoczesne osiedle wielkopłytowe. W 1978 roku przyszło otrzeźwienie i po długiej walce miłośników Giszowca, wyburzeniu kilku obiektów i zbudowaniu paru bloków, osiedle wpisano do rejestru zabytków. Jego dzieje kapitalnie opisała Małgorzata Szejnert w książce "Czarny Ogród" Kamienica założyciela koncernu Giesche Georga, który ożenił się córką wrocławskiego kupca. Siedziba rodu Giesche mieściła sie w południowej pierzei rynku, pod numerem 20.

Balkan Nikiszowiec Nikiszowiec
Wagonik Balkanu zachowany na trasie z Giszowca do kopalni Giesche. Po wojnie kopalnię nazwano na cześć jednego z lewicowych bojowników o lepsze życie górników, posła do Sejmu Śląskiego, mieszkańca Giszowca i pracownika kopalni, zamordowanego w Auschwitz, Józefa Wieczorka. W latach 1908-18, po drugiej stronie kopalni Giesche powstało drugie robotnicze osiedle, w założeniach totalnie odmienne od Giszowca - Nikiszowiec. Nikisch od  nazwyszybu „Nickisch” (baron Friedrich Nickisch von Rosenegk) , później nazwany "Pułaski". Autorami tego zespołu kamienic z czerwonej cegły na 1000 mieszkańcow byli również bracia Zillmanowie, którzy zaprojektowali także monumentalny neobarokowy kościół pw. św. Anny. W jego wnętrzu znajduje się tablica poświęcona projektantom. Nikiszowiec został w  2011 roku uznany za Pomnik historii.

Hala stulecia, Wrocław Przebrno Strękowa Góra
Jahrhunderthalle czyli wrocławska Hala Stulecia. Powstała wg. projektu Maksa Berga w latach 1911-13 z okazji stulecia odezwy Fryderyka Wilhelma III "Do mojego ludu", wzywającej do oporu przeciwko Napoleonowi Bonaparte. W 1962 roku wpisana do rejestru zabytków, a w 2006 roku znalazła się na liście UNESCO. Ze swymi 42 metrami wysokości i 67 metrami średnicy stanowiła prawdziwy cud inżynierii.
W 1919 roku, na mocy Traktatu Wersalskiego Europa uczyniła Gdańsk Wolnym Miastem. Na Mierzei Wiślanej, w Przebrnie przetrwał ten historyczny rarytas: słupy graniczne z oznaczeniem granicy WMG i Niemiec
(z literką D). Dwadzieścia lat później Europa już nie chciała umierać za Gdańsk.
Strękowa Góra nad brzegami Wizny, czyli osławione w PRLu polskie Termopile. Jak to z tą bohaterską obroną przesmyku było? Majorze Władysławie  Raginis - stancie do Apelu!

Oświęcim Hel Hel
Auschwitz - Birkenau. Fabryka masowo zaplanowanej śmierci. Ludzie ludziom w imię szaleństwa. To nie fotosy z "Szeregowca Ryana" tylko zapis plenerowego, cyklicznego opisu historii
czyli "D-Day" na Helu.

Drozdowo Pranie Wigry
Drozdowo k. Łomży. Dwór rodzinny Lutosławskich. Tutaj przyszedł na świat Kazimierz Lutosławski, ideowy twórca polskiego skautingu, autor pierwozworu harcerskiego krzyża. Słynny kompozytor Witold to jego bratanek.
W drozdowskim dworze ostatnie chwile życia spędził jego rezydent Roman Dmowski.
"O zielony Konstanty! O srebrna Natalio!
Cała nasza wieczerza dzbanuszek z konwalią"

Leśniczówka Pranie k. Rucianego - Nida, miejsce magiczne poprzez magię poezji Konstantego.
Fragment klasztoru w Wigrach. W tym budynku noc w 1999r spędził Jan Paweł II.

Gierłoż
Gdynia Włocławek
Bunkier Adolfa H. w Wilczym Szańcu
k. Gierłoży. Gdyby pułkownik Stauffenberg mógł podłożyć bombę tutaj może inaczej potoczyło by się np. Powstanie Warszawskie....
Największy sukces II Rzeczypospolitej czyli Gdynia. Miejsce śmierci Jerzego Popiełuszki na tamie
we Włocławku.

Mamerki Mamerki
Niewielka osada Mauerwald położona 8 km od Węgorzewa na brzegu jeziora Mamry stała się w 1940 roku wielkim, tajnym placem budowy. W Mamerkach wzniesiono, do 1944 roku, 250 obiektów w tym 30 ciężkich schronów dla 40 generałów i 1500 oficerów niemieckiego Dowództwa Wojsk Lądowych (OKH). Kwatera Główna OKH, pod kryptonimem "Anna" funkcjonowała w bespośredniej bliskości kwatery Hitlera w Gierłoży (kryptonim "Wolfschananze"), kwatery szefa kancelarii Rzeszy (kryptonim "Wandula") za wsią Rataje i kwaterą Himlera (kryptonim "Hochwald") we wsi Pozezdrze. W kompleksie kwater znajdowało się lotnisko w Wilamowie. Niedaleko kwatery trwały zakrojone na szeroką skalę prace nad budową Kanału Mazurskiego łączącego Wielkie Jeziora Mazurskie z Pregołą i Bałtykiem. Do niedawna o jednym z bunkrów krążyły legendy, mówiące o jego rzekomym przeznaczeniu - stoczni dla niemieckich Ubotów...

Rzeszów Bieliczna T. Mazowiecki Laski
Pomnik czynu rewolucyjnego w Rzeszowie, odsłonięty w 1974 roku zdążył stać się symbolem miasta. Dziś trwa wielka dyskusja wśród mieszkańców miasta, czy pomnik zachować, czy zburzyć. Pomnikologia stosowana - to dziedzina w której jesteśmy mistrzami świata... Bieliczna to jedna z dwóch nieistniejacych już dziś wsi na zboczu najwyższej góry Beskidu Niskiego - Lackowej. Jeszcze w 1936 roku znajdowały się tutaj dwie cerkwie i 34 domy łemkowskie. Dziś po łemkach pozostała tylko ta wspaniała cerkiew grekokatolicka pw. św. Michała Archanioła. Urodzony w Płocku, spoczął na niewielkim cmentarzu leśnym przy Zakładzie dla Dzieci Niewidowych w Laskach. Doradca Solidarności i pierwszy niekomunistyczny premier III Rzeczypospolitej - Tadeusz Mazowiecki. Jego słynny sejmowy gest pozostaje jednym z najważniejszych symboli polskiego Zwycięstwa.

Opole Baczyński Płock
Narodowe Centrum Polskiej Piosenki - amfiteatr powstały z inicjatywy Karola Musioła i noszący dziś jego imię, od 1963 roku gości Krajowy Festiwal Polskiej Piosenki. Powstał na miejscu najstarszej słowiańskiej osady na terenie Opola. Pozostająca w tle amfiteatru wieża była częścią piastowskiego zamku. "to jest takie nic, smutne ucichanie
a właściwie to jest cisza pierwsza i jedyna...
usychające kwiaty nad mdlącym posłaniem
i właściwie nic...
i pusta głębia..."

K. K. Baczyński miał jeszcze tysiące wierszy w głowie gdy tutaj, na tyłach pałacu Blanca dosięgła tę głowę niemiecka kula.
Mój ulubiony poeta Władysław Broniewski pisał o tym dąbie tak: "uczył mnie polskiej mowy dąb [...] co od wieków nic się nie zmienia i rosochate wyciąga ramiona". Dom rodzinny poety w Płocku. Tuż przed Wrześniem w słynnym wierszu "Bagnet na broń" poeta zawarł ocenę politycznych osiągnieć II RP i podsumował swój stosunek do patriotyzmu: "Są w ojczyźnie rachunki krzywd / obca dłoń ich też nie przekreśli / ale krwi nie odmówi nikt"

Krynica Zdrój
MHL Kraków Pawiak
Urodził się jako Epifaniusz Drowniak w 1895r z Polaka i Łemki, choć akt urodzenia uzyskał dopiero w 1962 na nazwisko Nikifor Krynicki. Był już wtedy znanym malarzem prymitywistą, choć nie do końca świadomym swej wartości. W 2003 roku Łemkowie podważyli sądownie akt urodzenia, by Nikiforowi przywrócić prawdziwe nazwisko. Pomnik w Krynicy Zdroju. Szok i niedowierzanie towarzyszył niemieckim pilotom gdy zobaczyli do czego zdolni są polscy piloci na maszynach, które swą techniczną dojrzałość miały już kilka lat za sobą... P-11c w Krakowskim Muzeum Lotnictwa Pawiak, więzienie carskie przy Zielnej i Pawiej stało się miejscem kaźni członków Rządu Narodowego, powstańców 1863r, działaczy patriotycznych. W latach 1939-45  stało się największym niemieckim więzieniem politycznym na okupowanych ziamiach Polski. Już 2 października trafili tutaj pierwsi więźniowie - aresztowani na podstawie tzw. list proskrypcyjnych patrioci polscy.

Muzeum II w. św. Muzeum II w. św. Muzeum II w. św.
Otwarte w 2017 roku wspaniałe Muzeum II wojny światowej to doskonała lekcja historii. Zawirowania wokół Muzeum, jako instytucji, to także doskonała lekcja historii współczesnej. Cieszę się, że udało mi się zobaczyć tą pierwotną wystawę, taką jaką chcieli ją widzieć twórcy. Nikt nie chce oglądać przemalowanej "Monalisy". Przemalowywanie historii w muzeum jest równie żenujące... Urządzenie to opatentował niemiecki inżynier Artur Scherbius i przez cały okres międzywojenny było unowocześniane. Do szyfrowania depesz potrzebowało je wojsko, administracja i przedsiębiorcy. Wszak informacja to broń. Już w 1933 roku szyfr Enigmy złamali Marian Rajewski, Henryk Zygalski i Jerzy Różycki, trzej genialni matematycy, absolwenci Uniwersytetu Poznańskiego, pracujący na użytek polskiego wywiadu. 25 lipca 1939 roku w Pyrach pod Warszawą zaprezentowali swoje osiągnięcia zszokowanym przedstawicielom wywiadu Francuskiego i Brytyjskiego. Ciągle udoskonalana Enigma deszyfrowana była później w ośrodku wywiadu w brytyjskim Bletcheley Park, dzięki pracom Alana Turinga, ojca informatyki.

Pałac Teppera Karski Lang
Stało się! Biuro Odbudowy Stolicy podjęło decyzję: pod placem zamkowym przebiegał będzie tunel trasy WZ. A że na trasie stoi prawie nie zniszczony działaniami wojennymi pałac Teppera? No cóż, idzie nowe... Pałac rozebrany został w 1947r Jan Romuald Kozielewski znany światu jako Jan Karski - cudem ocalony z tragedi katyńskiej, kurier rządu polskiego na uchodźtwie, żołnierz Biura Propagandy i informacji KG AK, autor słynnych raportów o eksterminacji żydów. Życiorys gigantyczny, postać gigantyczna. Powstały na ścianie jednej z warszawskich kamienic, poświęcony Karskiemu ogromny mural zawiera zdanie: "Kto nie pamięta ten przyzwala." Aleja gwiazd kolarstwa u stóp Ślęży
w Sobótce. Czesław Lang  - wielka osobowość sportu i wskszesiciel Tour de Pologne.

ECS kopalnia Wujek Warszawa
Słynne tablice z 21 postulatami Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z pamiętnego sierpnia zostały wpisane w 2003 roku na listę najcenniejszych materiałów pisanych ludzkości: UNESCO - Pamięć Świata. Powstały na sklejce 17 sierpnia 1980 i zawisły na bramie nr 2 stoczni. W czasie karnawału Solidarności stały się cenną pamiątka tamtych dni, stąd w stanie wojennym musiały zostać starannie ukryte. Ich kopie, eksponowane w Centralnym Muzeum Morskim natychmiast przechwyciła Ubecja. Po 1989r oryginał trafił jako eksponat do CMM (dzisiaj Narodowe MM), a od 2014 znajdują się na wystawie stałej w niezwykłym muzeum - Europejskim Centrum Solidarności. Rankiem 16 grudnia 1981 roku teren kopalni Wujek i pobliskiego osiedla otoczyło ZOMO. Przed jedenastą rozpoczął sie szturm na strajkujących górników prowadzony czołgami i pistoletami maszynowymi. W wyniku akcji zmarło 9 górników. Duże wrażenie robi izba pamięci kopalni, działająca w ramachŚląskiego Centrum Wolności i Solidarności. Ciągle nie wiem co mam sądzić o tym facecie za mną. Nie potrafię padać na kolana przed jego dokonaniami, ale wiem że dokonał rzeczy wielkich, niepospolitych. Choć w niektórych ogromnie się mylił, to jednak mam odruch jego obrony, gdy ktoś oczernia.

Na grobach mistrzów
Jasienica Broniewski Leśmian
Grób Jasienicy na warszawskich Starych Powązkach. Mój pierwszy historyk. Pierwszy
w sensie chronologicznym. Jego dar opowiadania  i ciekawe spojrzenie na wiele spraw pozostają w człowieku na zawsze.

Stare Powązki.
"I znów jak wczoraj będzie lało,
a sercu zda się: już tak zawsze...
listopad, tragik oszalały,
umiera w chmur amfiteatrze."

Grób Władysława Broniewskiego.
Powązki Wojskowe.

Poistniały czerwienie na niebiosów uboczu -
Poistniały dla nikogo, samym sobie raczej - wbrew...
I nie umiem powiedzieć, skąd uległość mych oczu
Tym zarysom drzew na chmurze...
Trzebaż oczom takich drzew?"

Grób Bolesława Leśmiana.
Stare Powązki.
Kaczmarski Nienacki Warszawa
"Unoszą nas ceglane fale -
Piętnastoletnich kapitanów
W spełnienie marzeń o podróżach
W nietknięty stopą świat.
I byle prędzej, byle dalej,
Wczepieni w burty potrzaskane
Nim ciało całkiem się zanurzy
W ciszę bezdenną lat."

Co może trafniej opisać dramat małych żołnierzy Powstania Warszawskiego? Grób Jacka Kaczmarskiego.
Powązki Wojskowe
Grób Zbigniewa Nienackiego na cmentarzu
w Jerzwałdzie. Autor Pana Samochodzika
i uniwersalnego obrazu małej społeczności, czyli osławionych i obrazoburczych Skiroławek. Wbrew dewotom, hipokrytom i nihilistom uważam ją za jeden z lepszych kawałków polskiej literatury.
Grób nestora polskiej turystyki Mieczysława Orłowicza na warszawskich Starych Powązkach.

Klenczon Tischner Nalepa
"Kiedy wrócą ptaki
Do mazurskich gniazd
Ruszaj tam, gdzie już zeglarze
Płyną szlakiem gwiazd"
Grób Krzysztofa Klenczona.
Szczytno
ks. Tischner
"Najpierw człowiek, później filozof, później długo, długo nic i dopiero ksiądz". Ale, w pamięci najbardziej pozostaje filozofia góralskiej prawdy: śwjynto prowda, tys prowda i g.... prowda.
Łopuszna
"Do Ciebie pieśnią wołam Panie,
Do Ciebie dzisiaj krzyczę w głos"

Ciągle w głowie mam ten przepiękny motyw muzyczny do słów Bogdana Loebla. Grób Tadeusza Nalepy na Starych Powązkach.

Rudy Brandys i Słonimski Gałczyński
"Lecz zaklinam - niech żywi nie tracą nadziei
I przed narodem niosą oświaty kaganiec;
A kiedy trzeba, na śmierć idą pokolei,
Jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec!...

Jan Roman Bytnar i Maciej Aleksy Dawidowski czyli "Rudy" i "Alek", żołnierze Grup Szturmowych Szarych Szeregów, pokolenia Kolumbów rozsławieni słynną książką Kamińskiego, a ostatnio świetnym filmem Glińskiego. Spoczywają w jednym grobie, w kwaterze powstańczej na warszawskich Powązkach. Uczniowie liceum Batorego pozostawili tabliczkę: "Jesteśmy dumni, mając Was za wzór"
Dwie sąsiadujące mogiły na leśnym cmentarzu w Laskach.  Po prawej Marian Brandys - żołnierz Kleberga we Wrześniu i autor Końca Świata Szwolerzerów, Kłopotów z Panią Walewską, oficera Największych Nadziei i wielu innych wspaniałych esejów o wyborach, których musieli dokonywać Polacy, gdy każdy wybór nie był łatwy i oczywisty. No i opowieść o Kozietulskim, który na kartach opowieści Brandysa staje się niemal naszym kumplem...
Po lewej Antoni Słonimski który napisał w 1941 roku:
"[...]
Ja pragnę Polski słabej, lecz na takim świecie,
Gdzie słabość nie jest winą, gdzie już nie ma warty
Ryglów u bram i nocą dom bywa otwarty, gdzie dłoń nie utrudzona okrótnym żelazem
I gdzie granica wita tylko drogowskazem."
Ile razem dróg przebytych?
Ile ścieżek przedeptanych?
Ile deszczów, ile śniegów?
Wiszących nad latarniami?

grób Zielonego Konstantego na Powązkach Wojskowych.

Żeromski Iwaszkiewicz Inka
Stefan Żeromski w odróżnieniu od Sienkiewicza nie krzepił ducha, lecz jego Rafał Olbromski miał w sobie tyleż samo pasji i romantyzmu co Jan Skrzetuski. Nie ma chyba w Polskiej literaturze piękniejszych zapisów na temat miłości, jak te w "Klechdzie Domowej" czyli "Wiernej Rzece", która przytulała na równi ciała powstańców i srebrniki pani Odrowążowej. I jeszcze jedno wspomnienie: przecież to niemożliwe by Helena umarła...
Cmentarz Ewangelicko - Reformowany w Warszawie.
Autor opowiadania, na podstawie którego Wajda zrobił moje ukochane Panny z Wilka - o przemijaniu, o świadomości czasu, o dojrzałości, o zrozumieniu. Wiktor Ruben to trochę ja. Iwaszkiewicz pisał przepiękne opowiadania.
Cmentarz w Brwinowie
Gdy 28 sierpnia 1946 roku stała na przeciwko plutonu egzekucyjnego miała zaledwie 18 lat i na pewno chciała żyć. Ale jak powiedziała w jednym z grypsów więziennych "Powiedzcie mojej babci, że zachowałam się jak trzeba". Jej życiorys, patriotyczne wychowanie, wartości którym pozostała wierna  i droga z wileńszczyzny na Pomorze z 5. Brygadą oznaczały tylko jedno: że cena za "zachowanie się jak trzeba" musiała być najwyższa. Sanitariuszka 1 szwadronu 5. Willeńskiej Brygady AK i 4 szwadronu tej samej brygady na Pomorzu, dowodzonej przez Łupaszkę. Jej dowódcami byli m.in. Leon Beynar - późniejszy Paweł Jasienica oraz legendarny Zdzisław Badocha "Żelazny". Wpadła "zdradzona o świcie" i aż do stycznia 2015 roku w bezimiennym grobie. Danuta Siedzikówna "Inka".
Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku.

Malczewski
Szymborska
Grób Jacka Malczewskiego na krakowskiej Skałce.
Śmierć Elenai, Błędne koło, Melancholia...
Każdy przecież początek
to tylko ciąg dalszy,
a księga zdarzeń
zawsze otwarta w połowie.

Grób Wisławy Szymborskiej na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Kolebka. Ukochana Wielkopolska
Giecz Giecz Poznań
Tam gdzie zaczynała się Polska, kolebka kolebki - prastary Giecz, piastowskie dominium. Poznańska katedra. Majestat pierwszego biskupstwa i nekropolia pierwszych władców.

Krajobraz krajobraz Krajobraz
Wielkopolska to krajobrazy... zbóż i miedz... ...leśnych uroczysk... ...i wiatraków, niemych odchodzących strażników pamięci o gospodarności tych ziem.

Wełna j. Góreckie Iwno
Kościół pw. Podniesienia Krzyża Świętego z 1727 roku w Wełnie.
11 września 1780 roku związek małżeński w tej świątyni zawarli Estera z Wierusz Kowalskich i przyszły twórca hymnu
Józef Wybicki.
Przepiękne i ciche (wszak to rezerwat ścisły) jezioro Góreckie w Wielkopolskim Parku Narodowym. Wyspa skrywa ruiny zameczku Klaudyny z Działyńskich Potockiej, patriotki, opiekunki rannych ramię w ramię z Emilią Sczaniecką. Pradziadek Klaudyny, Józef to stryj słynnej Białej Damy,
Teofili z Działyńskich. Mąż zaś, Bernard Potocki był synem Jana, tego od "Rękopisu znalezionego w Saragossie"
Poźnobarokowy kościół pw. Najświętszej Marii Panny Szkaplerznej w Iwnie. W przykościelnej kaplicy -  mauzoleum z roku 1938, pochowana jest  Seweryna z Mielżyńskich i jej mąż płk. Ignacy Mielżyński, twórca tutejszej słynnej stadniny, w której w latach 70-tych "narodził się" Karino. Ojciec Seweryny, Józef był właścicielem rodowego Iwna, a póżniej także zapisanego mu przez wuja, słynnego Seweryna Mielżyńskiego - Miłosławia. Prapradziad Józefa był bratem Krzysztofa, który zapoczątkował Pawłowicką linię Mielżyńskich.

Parkowo Rogalin Przemęt
Jeden z najoryginalniejszych kościołów w Polsce. Wzniesiony na planie dwóch współosiowych kół kościół pw. św. Małgorzaty w Parkowie pochodzi
z lat 1780-1802 i powstał z inicjatywy Jana Franciszka Roztworowskiego, starosty żytomierskiego i generała Adama Grabowskiego. Wcześniej istniały tutaj aż dwa kościoły: gotycki
z XV wieku i późniejszy drewniany z 1667 roku.
Wspaniała klasycystyczna kaplica pałacowa Raczyńskich w Rogalinie pełniła i pełni także rolę mauzoleum. Spoczął tutaj m.in. prezydent na uchodźctwie Edward Bernard Raczyński. Świątynia wzorowana jest na rzymskiej Maison Carre we francuskim Nimes. Strzeliste wieże przemęckiego opactwa stanowią doskonały punkt nawigacyjny dla przybywających do Przemętu. Choć cysterski kanon budowy unikał wież jako takich, w budowlach powstałych w XVII/XVIIIw już się je powszechnie spotyka. W 1408 roku Władysław Jagiełło nadał Przemęt cystersom, którzy dziesięć lat później przenieśli tutaj swą siedzibę z Wielenia, znajdującego się w niespokojnym rejonie nadgranicznym.

Krajobraz Krajobraz Krajobraz
Wielkopolska to krajobrazy: prastarych grodzisk... ....prastarych dębów... ...prastarych traktów.

Kórnik Włoszakowice Grabonóg
Prastara siedziba możnych Górków, a później Działyńskich i Zamojskich - Kórnik. To tutaj przechadzała się za życia i przechadza się po śmierci słynna Biała Dama, czyli Teofila z Działyńskich 1 mo voto Szołdrska, 2 do voto Potulicka. Ciekawe, czy jak chce legenda znalazła się w posiadaniu legendarnego skarbu Górków, po rozbiórce ich pierwotnej siedziby nad jeziorem, której strzegły diabły? "Oto dziś dzień krwi i chwały, oby dniem wskszeszenia był" - hymniczna "warszawianka", choć napisana po francusku, przez Francuza swą polską wymowę zawdzięcza Karolowi Sienkiewiczowi, rodzonemu bratu dziadka późniejszego twórcy postaci Kmicica. Ale autorem niezrównanej muzyki był inny Karol, Kurpiński
z wielkopolskich Włoszakowic.
Grabonóg i dwór rodzinny bł. Edmunda Bojanowskiego, założyciela Zgromadzenia Sióstr Służebniczek i twórcy ochronek wiejskich.

Krajobraz Krajobraz Zimnowoda
Wielkopolska to krajobrazy: pól i lasów... ...oraz królowa rzeka: Warta pod Sulęcinkiem. Pałac w Zimnowodzie powstał z ręki świetnego architekta Stanisława Hebanowskiego z Brzóstkowa, twórcy m.in. Teatru Polskiego w Poznaniu i dziadka wybitnego reżysera teatralnegom również Stanisława. Inwestorem był Teodor Mycielski, brat Stanisława. Obydwaj bracia uznawani są za pierwowzory Rejenta i Asesora z Pana Tadeusza.

Pawłowice Gąsawa Gąsawa
Pałac w Pawłowicach powstał w latach 1779-83 dla Maksymiliana Mielżyńskiego, według projektu Karola Gottharda Langhasa, śląskiego architekta, twórcy słynnej Bramy Brandenburskiej. Maksymilian Mielżyński był wnukiem twórcy pawłowickiej linii tego znakomitego rodu. Gąsawa na Szlaku Piastowskim. Barokowy, drewniany kościół pw. św. Mikołaja z 1625r. Jego wnętrze wypełnione urzekającymi, cudem zachowanymi polichromiami z pewnością należy do najpiekniejszych wnętrz sakralnych w Polsce.

Wschowa Wschowa  Wschowa
Nieprawdopodobne wrażenie robi staromiejski cmentarz ewangelicki we Wschowie, pełniący dziś funkcję muzeum rzeźby nagrobnej. Cmentarz uznawany za najstarszy nowożytny cmentarz chrześcijański  w Europie położony poza granicami miasta (choć dziś trudno w to uwierzyć bo Wschowa "zabudowała" go szczelnie) powstał w 1609r. Do administracyjnych aktów i ogólnej tendencji w tym zakresie brakowało jeszcze 200 lat!

Łopuchówko Antonin Włoszakowice
Dwór w Łopuchowie. Niestety wygląda strasznie, choć ma ciekawą historię. W 1806 roku Łopuchowo zakupił Ksawery Chłapowski h. Dryja, ojciec przyszłej generałowej Dąbrowskiej, stąd panna Barbara Florentyna z Chłapowskich była m.in. dziedziczką Łopuchowa. Krewnym Barbary był Dezydery, pan na Turwi, adiutant Napoleona, generał Wojska Polskiego i bohater "Najdłuższej Wojny Nowoczesnej Europy"  Myśliwski pałacyk namiestnika Wielkiego Księstwa Poznańskiego Antoniego Radziwiłła wg projektu Karla Schinkla. Radziwiłł gościł w nim dwukrotnie Chopina. Stojąc przed Włoszakowickim pałacem nie dostrzegamy tej jego specyficznej właściwości, że by go okrążyć trzeba obejść tylko trzy ściany. Zbudowany na planie trójkąta symbolizującego masońską kielnię, nieco odbiega w formie od innej masońskiej ciekawostki - pałacu na planie węgielnicy
w Dobrzycy. Pałac powstał dla księcia Aleksandra Józefa Sułkowskiego, pierwszego z rodu książęcego, właściciela Rydzyny. Ojciec Aleksandra Józefa był pradziadkiem Józefa Sułkowskiego, adiutanta Napoleona, "oficera największych nadziei" - jak nazwał go Marian Brandys.

Dąbcze Śnieciska Łuków
Wielkopolska to także przepiekne drewniane kościoły rozsiane po wsiach. Tutaj Dąbcze
i szachulcowa świątynia św. Katarzyny Aleksandryjskiej...
...oraz zrębowy, pw. św. Marcina w Śnieciskach. Drewniany kościółek w Łukowie z 1780r pw Michała Archanioła. 24 grudnia 1831r Adam Mickiewicz i jego brat Franciszek uczestniczyli w nim w pamiętnej pasterce...

Rożnowo Jaracz Jaracz
Najstarszy brat wieszcza Adama, Franciszek, powstańczy rządca Nowogródka zakończył życie
w wielkopolskim Rożnowie. Tutaj również został pochowany. Z Rożnowa pochodził także Mikołaj Skrzetuski,przyszły na świat Roku Pańskiego 1610, pierwowzór sienkiewiczowskiego bohatera, pochowany w kościele Katarzynek w Poznaniu. 214 lat później przyszedł tu na świat Włodzimierz Krzyżanowski, generał w służbie amerykańskiej
i nieoficjalny pierwszy gubernator Alaski.
Jaracz, przepięknie położone Muzeum Historii Młynarstwa i Wodnych Urządzeń Przemysłu Wiejskiego będące oddziałem Muzeum Rolnictwa i Przemysłu Rolno – Spożywczego w Szreniawie.

Objezierze Słomowo Mogilno1
Objezierze. Przebywał tutaj także, odwiedzający Wielkopolskę
w 1831r Mickiewicz w gościnie u
Wincentego Turno i jego żony Heleny z Kwileckich.. Adam Turno, ojciec Wincentego był znanym
w wielkopolskim światku salonowcem i jak określają go pamiętnikarze „szaławiłłą”. Oficer Polskiego Pułku Lekkokonnego Gwardii czyli legendarnych szwoleżerów w młodości, utracjusz
ale i niezwykle sympatyczny wojak.
Majątek stracił w wyniku niegospodarności i nieroztropności. Niezrównane gawędy Adama Turno, często wymieniane są jako pierwowzory opowieści Bartka Dobrzyńskiego z "Pana Tadeusza". Siostra Wincentego, Aleksandryna zwana także Adyną to niespełniona miłość wielkiego podróżnika Pawła Edmunda Strzeleckiego. Wzajemne uczucie młodych miałoby z pewnością wielkie szanse powodzenia, gdyby nie ojciec, który liczył na spory posag przyszłego zięcia. Młody Strzelecki takowym nie dysponował stąd dostał kosza od... niedoszłego teścia. Strzelecki utrzymywał kontakty listowne
z Adyną przez 25 lat, po czym spotkał się z nią ponownie
w Paryżu. Jedna z gór w pobliżu Sydney nosi nazwę Mount Adine.
Kopia paryskiego Petit Trianon autorstwa znanego wielkopolskiego architekta Stanisława Boreckiego, który był autorem także pałacu Mańkowskich
w Winnogórze Dąbrowskiego. W Słomowie gospodarzył
Jan Turno, wnuk Wincentego.
Wielkopolska to także gotyckie kościoły, znaczące czerwona cegłą kilkusetletni krajobraz. Kościół pw. św. Jakuba
w Mogilnie.

Studzieniec Gostyń Pępowo
Schowany nieco przed wzrokiem podróżnych, szachulcowy dwór z  w Studzieńcu.  Zbudowany ok. połowy XVIII wieku dla Kierskich h. Jastrzębiec, którzy mniej więcej w tym samym czasie stali się właścicielami tych dóbr. W XVII wieku Studzieniec należał do Skrzetuskich, a jednym z tutejszych gospodarzy był nie kto inny jak sam Mikołaj Skrzetuski. Kongregacja Oratorium św. Filipa Neri na Świętej Górze w Gostyniu. Kościół przyjął formę słynnej Santa Maria Della Salute z Wenecji i w wyniku wielu zawirowań rodzinnych fundatorów klasztoru budowany był aż przez najbliższe 80 lat. Wspaniałą kopułę zaprojektował Pompeo Ferrari. Istotnie, gostyńska bazylika ma w sobie coś z włoskiego klimatu, choć stoi wśród  wielkopolskich pól. Pałac Mycielskich w Pępowie. 

Rydzyna Rydzyna Gołańcz
Barokowa rezydencja Leszczyńskich w Rydzynie. W projekcie partycypował Pompeo Ferrari, specjalnie sprowadzony z Włoch.
W pałacu wychował się Józef Sułkowski, "oficer największych nadziei", jak nazwał go po śmierci Napoleon, a później doskonale opisał Brandys. W dwudziestoleciu międzywojennym mieszczące się w pałacu gimnazjum kończył Franiciszek Walicki, współtwórca polskiego BigBitu.
Sfinksy strzegące rydzyńskiego zamku, które opisywał Brandys
w "Oficerze największych nadziei".
Zamek na cyplu jeziora w Gołańczy zbudował Maciej
z rodu Pałuków w XIVw. W wigilię nocy świętojańskiej z toni pobliskiego jeziora objawia się starościanka Hanna "co Szweda nie chciała".

Budziszewko Poznań Strzelno
Budziszewko. Na niewielkim przykościelnym cmentarzyku odnajdujemy grób Józefa Łubieńskiego
i jego żony, Konstancji z Bojanowskich, a także ich syna Franciszka. Konstancja z Bojanowskich, siostra pani na Śmiełowie to dama, która według tradycji skutecznie wybiła z głowy wieszcza zamiar pójścia do powstania. Najtrafniej ujął to Kaczmarski:

Tu wieszcz Adam dni szereg

Spędził w piekle rozterek;
   Czy powstańcze zasilić ma jatki,
Czy - gdy żądza się perli
W romantycznej scenerii -
   Wybrać raczej ramiona mężatki.

Tam reduty, potyczki,
Bem, Prądzyński, Chłopicki
   Tam krwiożercze Moskali są rzesze;
Ona tu, niedaleczko,
Ot, przejażdżka nad rzeczką -
   Serce, drżyj! W Budziszewku włos czesze.

Płyta inskrypcyjna Konstancji leży poziomo i w 1982 roku została odwrócona, stąd próżno by dziś szukać informacji o muzie Mickiewicza. Obok wznosi się zrębowy kościół pw. św. Jakuba Apostoła, w którym 26 września 1831 roku wieszcz był chrzestnym "z oleju" Marii Tekli, córki Konstancji
i Józefa.
Zarys wału Mieszkowego grodu stołecznego na Ostrowie Tumskim. Kilkanaście wspaniale wyeksponowanych metrów sześciennych obrazuje całą potęgę Civitas Schinesghe
Piotr Włostowic Dunin z rodu Łabędziów nie przybył jak kiedyś podejrzewno z Danii, lecz ze Śląska. Był palatynem Krzywoustego i Wygnańca, drugą osobą w państwie i kolatorem wielu klasztorów i kościołów, w tym tego w Strzelnie. Długosz podaje, że klasztor konsekrowany był w 1133 roku, choć spotyka się także daty 1160 i 1210. Wnętrze kościoła św. Trójcy kryje słynne strzeleńskie kolumny, a tuż obok wznosi się romańska rotunda św. Prokopa, największe takie założenie sakralne w Polsce. Oślepienie przez Władysława II Piotra Włostowica stało się w konsekwencji prapczyczyną przydomka "Wygnaniec", który potomni nadali Władysławowi. W wyniku wojny domowej musiał książę zwierzchni Polski uchodzić z kraju. Pierwsza ofiara testamentu Krzywoustego?

Najpiękniejsze polskie góry - Bieszczady
Krzemieniec Halicz Połonina Wetlińska
Stok Krzemienia i widok na Przełęcz Goprowską.
W drodze na Tarnicę.
Stok Krzemienia w kierunku Halicza i Rozsypańca. Chwila przy Chatce Puchatka na Wetlińskiej.

Bystre Równia Średnia Wieś
Warto pojechać dalej od głównych turystycznych autostrad by zatrzymać sie chwilę przy soli tej ziemi: łamkowskich i bojkowskich cerkwiach. Ta w Bystrem niestety niszczeje... Jest jedyną zachowaną w tzw. narodowym stylu Ukraińskim. ... ta w Równi, wspaniale odrestaurowana (bo i bliżej biszczadzkiej pętli) jest chyba najładniejsza. Najstarszy drewniany kościół w Bieszczadach stoi w Średniej Wsi.

Bukowe Berdo Zagórz Zagórz
Daleko w tle Caryńska.
"Anioły są takie samotne
Zwłaszcza te w Bieszczadach
Nas też czasami nosi
Po ich anielskich śladach".
Przedmoście Bieszczadów, a dla wielu turystów (zwłaszcza tych starszych) ostatnia kolejowa stacja w drodze do raju, czyli Zagórz. Klasztor Karmelitów Bosych strawiony pożarem w pocz. XIXw. Malownicza ruina.

na Bukowym Berdzie Przeł. Orłowicza Połonina Wetlińska
"Posiadówka" na Bukowym Berdzie. Wejście na Tarnicę z Mucznego to znacznie lepsze przeżycie niż autostradą turystyczną z Ustrzyk. Na Przełeczy Orłowicza w drodze na Wetlińską.
W tle Smerek.
Gdzieś na Wetlińskiej.
"Góry aż do nieba i zieleni krzyk,
polna droga pośród kwiatów i złamany krzyż".

grób hrabiny Łopieńka Źródła Sanu
Grób hrabiny na szlaku do "bieszczadzkiego worka", najbardziej dziki zakątek Bieszczadów i Polski. Wspaniała i mordercza wędrówka wąską ścieżką, w morze przyrody. Znowu z dala od turystycznych szlaków, najstarsza murowana bieszczadzka cerkiew, w Łopience. Wieś spacyfikowana w akcji Wisła. To już sam koniec "bieszczadzkiego worka", sam koniec Polski, czyli pomnik graniczny przy źródłach Sanu.

Komańcza Komańcza Beniowa1
Nowa cerkiew w Komańczy zbudowana w miejscu tej, która spłonęła w 2006r. Wraz z tamtą spłonął ikonostas z 1832r. Klasztor Nazaretanek w Komańczy, gdzie w latach 1955-56 więziony był Prymas Tysiąclecia. Bieszczady to także opuszczone wsie takie jak ta na szlaku do Żródeł Sanu - Beniowa, smutny zapis naszej historii. Pozostały tylko cmentarze i zdziczałe jabłonie.

Bieszczady Cisna
Droga z Bukowca do Beniowej. Jeszcze w czasie wojny w Bukowcu mieszkało ponad 500 ludzi. Hekatomba nadeszła 2 czerwca 1946 wraz z akcją "Wisła". Domy rozebrano do 1956r, a w latach 70-tych wysadzono resztki fundamentów. "Spośród wielu bzdur,
Które niosą stada chmur
Ja lubię deszcz
Deszcz w Cisnej".
W 1790 wieś odziedziczył Jacek Fredro, ojciec pisarza.
Dzisiaj legendą, mimo wszystko, jest Siekierezada.

Na szlaku

skałki jurajskie Biebrza Biebrza
Jurajskie skałki. Pradolina Biebrzy: morze starorzeczy, torfowisk, bagien, grądów i uroczysk - wszystko w kolorze soczystej zieleni. Biebrzański Park Narodowy jest na liście Konwencji Ramsar - obszarów wodno - błotnych szczególnie ważnych i chronionych. Acha! I jeszcze te wszędobylskie Łosie!

Ogród Japoński Wrocław Afrykanarium, Wrocław
Wrocławski Ogród Japoński. W czasie powodzi stulecia widoczny w tle mostek cały znalazł sie pod wodą... Niesamowite wrocławskie Afrykarium.

Warszawa Sandomierz na szlaku
Przed siedzibą ukochanej radiowej Trójki. Ojciec Mateusz? Nie. Brak koloratki...
Sandomierz.
Na Wetlińskiej

Zamość Gorlice Rzeszów
Najstarsza w Polsce czynna apteka znajduje się na zamojskim rynku. Apteka Rektorska działa nieprzerwanie od 1609 roku, czyli od czasu gdy król Zygmunt Waza zmienił adres zamieszkania w dowodzie osobistym, ze stołecznego miasta Krakowa na stołeczne miasto Warszawa. Od 2 do 5 maja 1915 roku pod Gorlicami rozegrała się wielka bitwa w niczym nie przypominająca tego, co działo sie w czasie tej wojny i zwiastująca raczej to co nastapi za 24 lata. Wojska niemieckie i CK rozpoczęły nagły atak, przerywajac całkowicie front rosyjski, wypychając wroga z Galicji i zażegnując groźbę rosyjskiego ataku w kierunku Wiednia. Bezpowrotne straty rosyjskie wyniosły 100 tysięcy żołnierzy, a do niewoli dostało się niemal ćwierć miliona. Po stronie niemiecko - austro-węgierskiej było 90 tysiecy poległych. Cały Beskid Niski usiany został cmentarzami. W samym okręgu gorlickim powstało ich 54. Cmentarz nr 91 na wzgórzu Korczak nad Gorlicami kryje szczątki 852 żołnierzy trzech armii. Zespół dawnych piwnic pod kamienicami rzeszowskiego rynku to dziś niemal 400 metrowa trasa turystyczna. Trasa wiedzie od pół do 10 metrów pod powierznią rynku.

Hel Hel
Odcinek lini kolejowej z Redy do Pucka zbudowano jeszcze pod koniec XIX wieku, ale linia z Pucka do Helu to już dzieło Niepodległej. Muzeum Rybołówstwa w Helu działa w dawnym protestanckim zborze. Pierwotnie zbudowany jako kościół w XV wieku, już 100 lat później był ewangelicki.

Smołdziński Las Kartuzy Lgota
Smołdziński Las. Do 1995 roku krył stanowiska
45 dywizjonu rakietowego Obrony Powietrznej. Dzisiaj świetna ścieżka dydaktyczna w morzu wydm.
Carthusia pod Gdańskiem jak ta oryginalna pod Grenoble ze wspaniałego filmu "Wielka Cisza". Braci Kartuzów obowiązywała surowa reguła: milczenie, samotność, modlitwa, praca. No i ten dach w kształcie trumiennego wieka: memento mori... Kapliczka w podczęstochowskiej Lgocie. To właśnie tutaj odnalazł napoleoński żołnierz Tomasz Kłossowski cudowny wizerunek  MB Cierpliwej Słuchającej - kopię tego z Rokitna
i zgodnie w wolą MB w widzeniu zabrał do Lichenia.

Beskid Niski Beskid Niski Lackowa
Beskid Niski - taki właśnie jest: sad, drożyna, góry, krzyże, nieistniejące wsie i błękitne niebo... Lackowa wznosi się 997 metrów nad poziom morza. Jest najwyższą górą Beskidu Niskiego i jedną z najbardziej stromych w podejściu wśród polskich gór. Znajduje się skrajnie na zachodzie pasma, na pograniczu z Beskidem Sądeckim. Należy do Korony Gór Polskich.

Aula Leopoldina Sky Tower, Wrocław Katowice
Warto zobaczyć wrocławską aulę Leopoldina... Najwyższy wieżowiec w Polsce (ziemia - ostatnie piętro) czyli wrocławski Sky Tower. Dawniej była to Kopalnia Węgla Kamiennego "Katowice", a jeszcze wcześniej Ferdinandgrube, w której fedrowano od 1823 roku. W 1999 roku kopalnię zamknięto, a jej teren jest dziś modelowym przykładem restauracji przestrzeni postindustrialnej. Na części terenu powstał 7 kondygnacyjny (z czego 3 pod ziemią) budynek Muzeum Śląskiego, Międzynarodowe Centrum Kongresowe i siedziba Narodowej Orkiestry Synfonicznej Polskiego Radia. Zwiedzać można również wieżę szybu Warszawa II, z której rozciąga się niesamowity widok na Katowice

Łopuszna Bielsk Podlaski Toruń
Dwór "Tetmajerówka" w Łopusznej.  
Szlachecka siedziba.
Za chwile otworzą się drzwi i ukażą się w nich Marysia Wilczurówna i Leszek Czyński. Potem wsiądą na motor
i odjadą ku przeznaczeniu. Bielsk Podlaski, tutaj kręcono w 1981r.  pamiętne sceny "Znachora".
"Nie pytaj mnie, co ciągle widzę w Niej
Nie pytaj mnie, dlaczego w innej nie,
Nie pytaj mnie dlaczego ciągle chcę
Zasypiać w niej i budzić się."
Toruń

Zagnańsk Wdzydze Kiszewskie Wdzydze Kiszewskie
Dąb Bartek w Zagnańsku był małą wystającą
z ziemi gałązką, gdy odbywała się słynna uczta
u Wierzynka. Przeżył nie jedno.
Najstarszy w Polsce skansen etnograficzny pochodzi z 1906r i znajduje się we Wdzydzach Kiszewskich.

na szlaku Krosno
na szlaku, Igliczna
Tak, po polskiej stronie. Centrum Dziedzictwa Szkła w Krośnie. Samemu można sobie wydmuchać buteleczkę...
Schronisko pod Igliczną w Masywie Śnieżnika. W tle Trójmorski Wierch rozdzielający zlewiska Mórz: Bałtyckiego, Czarnego i Północnego

Białystok Studzienniczna Niedzica
Białystok. Miasto Zamenhofa, tego który miał ideę, by nie było pretekstów do burzenia Wieży Babel Dawna pustelnia wigierskich kamedułów w Studzienicznej. Od końca XIX wieku stoi ta wspaniała kapliczka zwana "kaplicą na wodzie". Dawniej wystarczyło kilkaset metrów doliną Dunajca i można było dojść z zamku do zamku. Dziś obydwa dzieli jezioro czorsztyńskie. Zamek Dunajec w Niedzicy widziany z zamku Wronin, czyli Czorsztyn. Obydwa strzegły szlaku dyplomatycznego na Węgry i z Węgier.

Pasmo Jaworzyny Hańczowa Zamość
Zbocza Lackowej w Beskidzie Niskim. Pasmo Jaworzyny Krynickiej widoczne w tle znajduje się już w Beskidzie Sądeckim i wyrasta z doliny Kamienicy, granicznej rzeki Beskidu Sądeckiego i Beskidu Niskiego. Drogą na wprost ledwie 13 km do Tylicza już w Beskidzie Sądeckim. W dole Hańczowa k. Wysowej Zdroju, wieś symbol odradzającej się łemkowszczyzny. Od 1922 do 1933 w Zamościu notariuszem był Bolesław Leśmian.

Warszawa
kościerzyna Jaworzyna Śląska
Warszawskie Muzeum Kolejnictwa czeka na nowa siedzibę. Tutaj jeszcze w gościnnych progach Warszawy Głównej. Największe polskie przedwojenne techniczne dzieło sztuki - parowóz Pu-29 z zakładów Cegielskiego w  Poznaniu. Zbudowano tylko 3 egzemplarze na linię Chojnice - Malbork. Po wojnie wrócił tylko jeden, by po zakończeniu służby stanąć w Skansenie Kolejnictwa w Kościerzynie. Od 2012 roku stoi w Muzeum Kolejnictwa w Warszawie. Muzeum Techniki w Jaworzynie Śląskiej to jeden z najważniejszych skansenów kolejowych.

Chabówka Chabówka Chabówka
Zabytkowy wagon pociągu kursującego na lini Chabówka - Kasina Wielka. Tak się kiedyś podróżowało i to był kiedyś standard Pendolino... Skansen taboru kolejowego w Chabówce na linii Kraków - Zakopane. Tutaj się przepięknie zatrzymał czas...

Sochaczew
Wenecja
Dwa muzea kolejek wąskotorowych: Sochaczew i... Wenecja na Pałukach

Pustynia Błędowska Kraków Bukowiec
Pustynia Błędowska, choć już coraz mniej ją przypomina ciągle jednak stanowi spory obszar. "A w Krakowie na Brackiej pada deszcz..." Nieistniejąca wieś Bukowiec. Tutaj zaczyna się słynny szlak do równie słynnego grobu Hrabiny.

Olsztyn Wrocław
Sejny
XIV wieczny zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie.
Był siedzibą administratora dóbr ziemskich Kapituły.
W 1521 roku administratorem był Mikołaj Kopernik, który bronił zamku przed Krzyżakami. W tym czasie już od 7 lat pracował nad dziełkiem, które miało wywrócić świat do góry nogami.
Jeden z setek wrocławskich krasnali, przedstawiciel mojej ulubionej Trójki, Trójkuć Wywiadek.
Bazylika Nawiedzenia NMP i podominikański
zespół klasztorny w Sejnach.

Homole Czarna Góra Snozka
Wąwóz Homole, piękny!... Czarna Góra z widokiem na Masyw Śnieżnika. Organy Hasiora na Przełęczy Snozka - w rozkroku pomiędzy Pienianami i Gorcami.

Górzanka Czarna Hańcza Gdzieś na szlaku
Bieszczadzka Górzanka Dwór w Czarnej Hańczy "ryglował" Jezioro Hańcza od Północy. Dróg tutaj mało, nienajlepszej jakości - tylko morze zieleni i najgłępsza jeziorna toń Polski. Gdzieś na szlaku...

Ustroń Czermna Mikoszewo
Ustroń w Beskidzie Śląskim, drugie w kolejności
miasto, które napotyka Wisła, ta jeszcze górska rzeka.
Czermna, dziś dzielnica Kudowy Zdroju.
Kaplica czaszek.

Przeprawa z Mikoszewa do Świbna, ledwie 2 km od ujścia Wisły, a właściwie jej głównego lewego ramienia - Leniwki. W rzeczywistości to siedmiokilometrowy przekop powstały w wyniku wielkiej inwestycji w latach 1885-90. Stare koryto Wisły to Martwa Wisła, uchodząca Wisła Śmiałą do Bałtyku w okolicy górek Zachodnich.

Rowokół Wrocław
Międzygórze
Wielka góra piachu czyli wędrująca wydma - Góra Łącka w Sowińskim Parku Narodowym. Widok ze świętego wzgórza kaszubów - Rowokołu. W czasach średniowiecza istniał tu kult maryjny. Fredro na wrocławskim rynku.
Pod dolną granicą lasu,
gdzieś na zboczach Czarnej Góry.

Pieniny Gdzieś przez przeł. Szopka Trzy Korony
Wysoka, najwyższy szczyt Pienin. Z dala
od zatłoczonych autostrad na Trzy Korony czy Sokolicę. Co dziesiąty turysta pieniński pewnie wie gdzie ta góra
w ogóle jest...
Gdzieś przed przełęczą Szopka. Trzy Korony i  Flisacy, 3 godziny
z Krościenka przez Szopkę...

Tarnowskie Góry Tarnowskie Góry Kasina Wlk.
Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach została dwa tygodnie po zrobieniu tego zdjęcia wpisana na listę UNESCO. Część systemu odwadniającego kopalnię stanowiła sztolnia Czarnego Pstraga. Niestety pstrąga już nie uświadczysz, ale przepłynięciełodzią tunelem zlokalizowanym kilkadziesiąt metrów pod ziemią  to spora atrakcja. Polana przy stacji górnej wyciągu na Śnieżnicę w Kasinie Wielkiej. Zdjęcia do Katynia i Listy Schindlera na stacyjce w Kasinie realizowali Wajda i Spilberg.

Szczeliniec Wielki Wielka Sowa Mariańskie skały
Tarasy Szczelińca Wielkiego Wielka Sowa A kogo ja tam widzę?
Marjańskie skały na cześć Marianny Orańskiej
w Masywie Śnieżnika

Kluki Cigielka Szopka
Kluki. Skansen wsi Sowińskiej, czyli gdzie konie chodziły... w butach. Cegiełka, Cigielka. Góra na szlaku z Wysowej na Lackową nad słowacką wsią o tej samej nazwie. Dokąd by tu teraz?...

Guido Guido
Trasa turystyczna w zabytkowej kopalni węgla Guido jest dziś najniżej położoną trasą turystyczną w Polsce - 320 m pod ziemią. 3500 m chodników i wiele górniczych maszyn, których prace można zobaczyć na żywo, wśród nich olbrzymi kombajn ścianowy. Kopalnia oferuje także trasę na głebokości 355 m, w pełnym górniczym ekwipunku!

Frombork Gietrzwałd Łapalice
Płytki Zalew Wiślany widziany z Mierzei. W całości objęty dwoma dyrektywami NATURA 2000: siedliskową
i ptasią. Po drugiej stronie wzgórze katedralne we Frobmorku.
Gietrzwałd na Warmii. W 1877 miały tu miejsce objawienia Maryjne, nie pozostające bez wpływu na rodzącą się tożsamość narodową rodowitych mieszkańców tych ziem. Stąd dziś to jedno
z najbardziej znanych sanktuariów. W tle Bazylika Narodzenia NMP.
Łapalice. 5000 m2 współczesnego zamczyska.
W budowie od 1979. Co można zrobić w poszukiwaniu straconego czasu?

Turbacz Turbacz Turbacz
Szczyt Turbacza, Gorce Kaplica papieska na Polanie Rusnakowej na stoku Turbacza, Gorce

Turbacz Rabka Zdr. Rabka Zdr.1
Schronisko pod Turbaczem, Gorce. Przy schronisku Stare Wierchy w Gorcach. Przy schronisku na Maciejowej w Gorcach.

Piwniczna na Radziejową Niemcowa Radziejowa
Najwyższy szczyt Beskidu Sądeckiego - Radziejowa. Na szlaku zejściowym do Rytra leży roztoka Ryterska
rozławiona przez Gabrielę Kownacką w "Rogasiu z Doliny Roztoki"

CR
©MB 12.2011
ost. zm. 03.2018

2d 1e