Piastowskie dominium
Godziny otwarcia, ceny biletów (sezon 2016)>>
Położenie Giecza >>
Otoczenie Giecza >>
Obiekty piastowskie w Gieczu w jednej skali >>
Piastowie >>
Fazy rozwoju Giecza >>
System obronny Giecza >>
Wystawy stałe w historii rezerwatu >>
Stanowiska archeologiczne w Gieczu >>
Funkcje komunikacyjne Giecza >>
Znaczenie Giecza w Polsce wczesnopiastowskiej >>
Historia Giecza w datach >>
Badania archeologiczne w Gieczu >>
"W cieniu warowni" - opowiadanie >>
Hebanowscy >>
Jak dojechać? >>

palatium
Palatium gieckie. Choć nigdy nie ukończone robi dziś, po tysiącu latach od rozpoczęcia budowy, niesamowite wrażenie. Wszystko jest kwestią wyobraźni; całe budownictwo podówczas znane opierało się li tylko na drewnie, budulcu łatwo formowalnym i dobrze poznanym. I oto nadchodzi rewolucja. Ktoś nakazuje budować z kamienia budowle tak potężne, że ich widok musi budzić podziw i szacunek dla fundatora. A technologia ta jest tak droga i skomplikowana, że stać na nią tylko panujących.
Położenie Giecza
Czy tak, jak w naszej opowieści mógł wyglądać sezonowy objazd grodów centralnych realizowany przez ojca naszego pierwszego historycznego władcy? Może inna była sceneria tego dnia, może inaczej zwali się wojowie, komesi, towarzyszący wodzowi, ale z całą pewnością Siemomysł miał już prawo i obowiązek, zaklęte w powinność by czuć się na tej ziemi księciem. Nie, jeszcze nie bożym pomazańcem, jeszcze nie chrześcijańskim feudałem, panem ziemi i jej mieszkańców z nadania Boga, bo do tego jeszcze Siemomysłowi brakowało jakieś 30 lat i sprzyjającej sytuacji politycznej. Nie, nie geniuszu, bo ten z pewnością odziedziczył po ojcu Lestku i dziadku Siemowicie, którzy na bazie swego plemienia i obszaru na którym żyło potrafili zorganizować zręby, a raczej efektywne początki, feudalnego, nowoczesnego państwa. Siemomysł  już pewnie je umocnił, już li tylko przeorganizował na ostatniej prostej, a metą miał być ten świt roku 966, w którym Mieszko, jego pierworodny syn obudził się już jako członek ottońsko- karolińskiej chrześcijańskiej Europy. Siemomysł miał więc i spryt i mądrość antenatów, miał i cechy władcy – księcia, spośród których na czoło wysuwał się fakt posiadania grodów, wielu grodów, tak potężnych jak rodząca się dynastia. Tego roku, 935, w tym zakątku Europy, od horyzontu po horyzont, niepodzielnym panem i władcą wszystkiego i wszystkich był on – Siemomysł, syn Lestka, władca na Lądzie i Śremie, na Kruszwicy i Poznaniu, na Kłecku i Grzybowie, a może i nade wszystko na Gieczu. Czy stąd pochodzili jego mądrzy antenaci? Nie wiadomo tego, ale są dziś takie podejrzenia wśród naukowców rozkopujących Giecz. W 2003 roku, podczas kolejnej fazy badań potwierdzono najstarszą datę roczną gieckiego wału na około 865 rok. Tuż po połowie IX stulecia! A więc długo przed panowaniem Siemomysła, długo przed powstaniem struktur państwa piastowskiego.

Sto lat wcześniej, albo i więcej istniały już pewnie trzy osady otwarte spośród których jedna stała się późniejszym grodem. Z otchłani dziejów wyłania się więc najpierw Skłoków, osada położona w strategicznym miejscu, przy brodzie na Źrenicy, rzeki podówczas meandrującej, rozlewiskowej, podbagnionej, słowem trudnej dla lądowej ciągłości komunikacyjnej. Na północy od skłokowa istniało jezioro z niewielkim cyplem, w sąsiedztwie którego istniała kolejna osada, a na samym cyplu jeszcze jedna – ta co miała przejść do historii. Tak więc może już Lestek, albo jeszcze ojciec Siemowit umacniają część północną cypla około 865 roku jako warowny gródek z wałem drewniano ziemnym. Nie ma dziś takiego poświadczenia wieku ani Poznań, ani Gniezno, ani Ostrów Lednicki. Do połowy IX stulecia, a więc do narodzin mieszka dynastia Piastów umacnia stan posiadania, krystalizuje aparat władzy, wykształca elitę rządzącą, aktywnie oddala niebezpieczeństwa w „polityce zagranicznej”, anektując ziemie Goplan i Mazowszan. Siemomysł jest już świadomym przywódcą dobrze zorganizowanego państwa mającego terytorium, elitę rządzącą,  język  i poddanych. Nadchodzi ten moment w którym trzeba zreorganizować państwo, jego zrąb – system obronny.  brama południowa
Ta krata broni dostępu do grodu od strony południowej. Istniejąca tutaj brama południowa prowadziła w kierunku osady Skłoków i gródka pomocniczego
w Chłapowie, a następnie na Śląsk przez Śrem.
Giecz - otoczenie
Siemomysł już wie, że ziemie Polan pomiędzy środkową Wartą, Wełną, a rynną jezior goplańskich to kolebka nienaruszalna, zatem najpotężniejsze grody tej kolebki muszą świadczyć istotnie o potędze rodu, a przy tym muszą… być potężne i nie zdobyte. Wielka machina inżynieryjna młodego państwa wprawiana jest w ruch. Na masową skalę wycinane są w pień nie perspektywiczne grody i gródki, a w nowych strategicznych, starannie przemyślanych miejscach powstają nowe „od korzenia”, o wiele potężniejsze i sprawniejsze w obronie. Nowe grody uwzględniają warunki geograficzne,  nowe szlaki komunikacyjne i dogodność z punktu widzenia sprawności aparatu państwa. Giecz nie jest wycięty w pień jak inne grody plemienne. Nie jest też pozostawiony sam sobie. Gród zyskuje nowe, zgodne z tendencją piastowskich aspiracji oblicze – potężnej warowni. Od południa powstaje nowa linia wałów powiększająca znacznie powierzchnię grodu, pozostawiająca jednak stary gródek jako templum, twierdzę, coś co w późniejszych murowanych twierdzach zwano zamkiem górnym – ostatnią linią obrony. Podstawę całego wału umocniono jednolitym kamiennym płaszczem. Dwuczłonowy gród w Gieczu, broniony był od wschodu gródkiem pomocniczym na Górznie, a od południa takimż w Chłapowie. Istniała także osada na cyplu, przylegająca teraz do grodu od północnego zachodu, jako podgrodzie. Istniał też Skłoków przy brodzie na południu. Wokół powstawały osady służebne jak Biskupice, Poświątne, Borzejewo, Gablin, a po drugiej stronie jeziora, na szlaku do Lądu, powstaje otwarta osada handlowa, którą wkrótce łączy z grodem siedemdziesięciometrowy most. W zamyśle Siemomysła jest już być może pałac, nie drewniana chata, ale kamienny, ogromny pałac, poświadczający ogrom władzy księcia, jego bogactwo i aspiracje polityczne. 

Kamienne palatium wzniesione dzięki nowej technologii, dostępnej dla najpotężniejszych.  Do realizacji tego dojść miało już za życia syna, Mieszka około lat 80-tych X w lub na przełomie wieków, ale z niewiadomych nam ciągle przyczyn prace zostały przerwane po położeniu fundamentów. W latach 1949-66, w ramach tzw „badań milenijnych”, podjętej na ogromną skalę planowej akcji poznawania prehistorycznych początków państwa polskiego, zespół pod kierownictwem  Bogdana Kostrzewskiego odkrył fundamenty niedoszłego mieszkowego palatium. Sądzono wówczas, że budowę rozpoczęto w pierwszej ćwierci XI stulecia, a do jej dokończenia i zniszczenia przyczynił się najazd księcia Brzetysława w 1037r, pogrążający młode państwo w chaosie. Wznowione w 1990 roku badania na grodzie w Gieczu prowadzone pod kierownictwem mgr Teresy Krysztofiak i opieką merytoryczną prof. Zofii Kurnatowskiej, cofają datę rozpoczęcia budowy palatium na koniec X stulecia. Dlaczego wstrzymano budowę gieckiego palatium? Może dogodniejszą lokalizacją dysponował jednak Ostrów Lednicki, bo przecież tam właśnie palatium zrealizowano. Budowa palatium była wszak ogromnym przedsięwzięciem organizacyjnym, a jego lokalizacja była z pewnością starannie przemyślana. Jakby nie patrzeć Ostrów Lednicki znalazł się w samym centrum piastowskiej Polski. Może właśnie dlatego tam Mieszko zanurzył kościół św. Mikołaja
Romański kościół pw. św. Mikołaja i NMP powstał w centrum osady handlowej po drugiej stronie jeziora pod koniec XII wieku. Miał swego poprzednika, znacznie mniejszego, zbudowanego kilkadziesiąt lat wcześniej.  Kościół, zgodnie z panującym zwyczajem epoki jest orientowany co znaczy, że jego absyda zwrócona jest idealnie na wschód. Było jednak wśród ludzi średniowiecza nieco pragmatyzmu, bo wbrew przyjętym regułom wejście główne miast od zachodu umiejscowiono od południa,
bo tutaj był centralny plac osady.

kościół pw. św. Mikołaja swe ciało w nowym obrzędzie, zupełnie nowej i dającej przepustkę do zachodniego świata religi? Może w trakcie prac stwierdzono niestabilność gruntu, a może przyczyna leży jeszcze gdzie indziej, a jaj wyjaśnienie tkwi, póki co gdzieś w ziemi i czeka na archeologów. Co ciekawe plan niedoszłego pałacu jest niemalże identyczny z tym, jaki później zrealizowano w 1-szej fazie na Ostrowie Lednickim! Jednego możemy być pewni, przyczyną zaniechania budowy nie była wątpliwa perspektywiczność gieckiej warowni. Oto bowiem już w początkach XI stulecia, w północnej części grodu, powstaje potężna kamienna świątynia wezwania Jana Chrzciciela z wyniesionym chórem wschodnim, absydą i relikwiarzową kryptą korytarzową pod chórem. Czyje relikwie skrywała? Nie wiemy, ale istotnie ogromne wrażenie na współczesnych musiał robić ten nowy prawie dwudziestometrowej długości kościół z kostki granitowej. Była to fundacja iście książęca, by nie powiedzieć królewska i niespotykana dotąd w państwie Piastów. Nowe miejsce kultu, nowej religii. Katastrofa nadeszła w roku 1039. Nie pomogła linia obrony państwa na Warcie w Śremie, nie zatrzymał żądnych łupów wojów Brzetysława gródek w Chłapowie i bez walki poległ i sam Giecz, 
Na tej fotografii doskonale widać absydę, prezbiterium i nawę główną kościółka.

przepuszczając agresorów w kierunku Gniezna, Ostrowa i Poznania. Brzetysław przesiedlił ludność Giecza i okolic do Czech w pobliże Pragi, gdzie do dziś istnieje miejscowość Hedczany. Dokładny opis tragedii zawdzięczamy czeskiemu kronikarzowi Kosmasowi. Zniszczony gród odbudowano w 2 poł. XI wieku. Wtedy też grodowy kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela zyskuje potężny masyw wieżowy, w którym zawieszone były dzwony, których fragmenty zidentyfikowano podczas badań w 1999r. Teraz bryła kościoła miała już dwadzieścia osiem metrów długości! Podczas restauracji grodu przesunięto linię wałów na zewnątrz, ponownie ją wzmacniając kamiennym płaszczem i gliną. Podział grodu na „gródek książęcy” i dobudowaną w latach 20-tych X w część zachowano. Przesunięciu na północ ulega osada handlowa po drugiej stronie jeziora,  a w jej centrum powstaje niewielki kościółek z ciosów granitowych pod wezwaniem świętego Mikołaja, patrona kupców. Wreszcie swój kres ma osada-podgrodzie istniejące na północny-zachód od grodu, który zniszczony eskapadą Brzetysława zamieniony zostaje na cmentarz. Ostatni akord kasztelańskiego już grodu i jego otoczenia, wybrzmiewa w połowie XII w, kiedy to niwelowany jest pierwotny wał gródka książęcego, dzielący dotąd założenia na dwie części. W osadzie handlowej pod koniec tego stulecia stary, mały kościółek zostaje zastąpiony  stilus
Stilus - rylec do pisania na tabliczkach woskowych odnaleziony na stanowisku nr 4 (podgrodzie - cmentarzysko) w 1999 roku. Na tym zdjęciu jeszcze w starej ekspozycji.
(nowa ekspozycja)

muzeum większą romańską budowlą, istniejącą do dzisiaj. Kolejna i jak się okazało nieodwracalna już katastrofa nadeszła w pierwszej połowie XIII wieku, w trakcie walk Henryka Brodatego z Władysławem Odonicem, które doprowadzają do zniszczenia grodu. Pod koniec wieku prastare grodzisko jest już prawdopodobnie wyludnione, a gród spełnia jedynie funkcje religijne i kasztelańskie. Dlaczego ten wspaniały gród przestał w ten sposób liczyć się w walce o nowoczesny ośrodek miejski? Przyczyny okazały się proste i nieubłagane – rozwój handlu i powstanie nowych szlaków komunikacyjnych promowały takie ośrodki jak Środa, Pyzdry czy Kostrzyn, które z osad handlowych rozwinęły się w nowoczesne lokowane miasta. W XVII wieku potężny kościół grodowy pod wezwaniem Jana Chrzciciela jest już pewnie dawnym wspomnieniem, a jego materialne ślady kryje ziemia, bo wtedy właśnie, niemalże nad dawną świątynią powstaje obecny drewniany kościółek, co znamienne pod wezwaniem swego poprzednika. Do XVIII wieku przetrwała też osada Skłoków, ale jej otoczenie uległo znacznym przemianom. Obniżeniu uległy przede wszystkim wody jeziora, a jego teren stał się w zasadzie bagnem, mniej meandrująca i rozlewowa stała się też Źrenica. Niespełna 54 lata po wybudowaniu drewnianego kościółka w Grodziszczku, dosięga go katastrofa pożaru, po którym świątynia zostaje odbudowana. 
Malowidło na jednej ze ścian w budynku ekspozycyjnym muzeum w Gieczu, przed przebudową z 2010r, ilustrujące zespół osadniczy Giecza.

W XVIII wieku zupełnie inaczej wygląda też romański kościół w dawnej osadzie handlowej, która teraz przejęła nazwę Giecza. W roku budowy drewnianego kościółka na Grodziszczku, 1713 katastrofa pożaru dosięgła prastarą świątynię, którą odbudowano dopiero około 1730 roku. W połowie wieku do ściany zachodniej dostawiono drewnianą wieżę – dzwonnicę, konstrukcji słupowej i przebito nowe wejście. Dawne wejście od  strony południowej poprzedzono również drewnianą kruchtą. W pocz. XIX w do osuwającej się ściany zachodniej dostawiono potężne ceglane przypory. Pod koniec tego wieku południową część grodziska zamieniono w cmentarz, który na długo zdominował jego krajobraz. W 1907 roku postanowiono drewniany dotąd budynek probostwa zamienić murowanym. W trakcie prac zniwelowano część wałów w odcinku północno-wschodnim grodu, niszcząc bezpowrotnie część dawnego grodu. Zmiany kontynuowano także przy kościele romańskim, gdzie dawną, drewnianą kruchtę zamieniono murowaną.
 
* * *
stanowisko 4
Prace archeologiczne prowadzone na terenie osady - podgrodzia, późniejszego cmentarzyska (stanowisko 4).

most I tak kończy się historia Giecza, który dorastał do potęgi z dogodnego położenia, by tracić na znaczeniu i kryć ślady tej potęgi w ziemi. Dziś, od 1949 roku, w Gieczu pracują pokolenia archeologów, którzy systematycznie rok po roku wydzierają ziemi ślady tej potęgi.  W 2005r. powstał pomysł zmiany wizerunku Rezerwatu, a przede wszystkim zaspokojenia potrzeb statutowych działalności Rezerwatu Archeologicznego i nowych potrzeb edukacyjnych. Plan stał się częścią szerszego projektu realizowanego w Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, przebudowy i modernizacji trzech Rezerwatów: Ostrowa Lednickiego, Grzybowa i Giecza. Łączna wartość projektu sięgnęła kwoty 12 mln PLN z czego 6,4 mln PLN pochodziło z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Inwestycja znalazła się w zapisach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013. W ramach rozbudowy i modernizacji gruntownie przebudowano istniejący budynek muzealny (powstała m.in. sala konferencyjna na 60 osób, sala edukacyjna przeznaczona do lekcji muzealnych oferowanych przez muzeum), zbudowano nowy budynek muzealny z multimedialną salą ekspozycyjną oraz osadę edukacyjną - rekonstrukcję wczesnośredniowiecznego podgrodzia. W maju 2011r. otwarto nową wystawę stałą "Terra Sancta. Giecz w monarchii Piastowskiej. To jest już nowa historia Giecza.
* * *
Współczesny mostek nad Moskawą, na drodze prowadzącej do romańskiego
kościoła w Gieczu.
obiekty piastowskie w gieczu w jednej skali

kościół pw. św. Mikołaja kościół pw. św. Mikołaja
Niewielka absyda kościoła kończąca równie niewielkie przęsło prezbiterium. Wejście główne do kościoła. Przed kościołem rośnie dziś trawa, ale
w średniowieczu był tutaj prawdopodobnie gwarny plac handlowy na szlaku prowadzącym z Gniezna do grodu w Gieczu. Na materialne ślady placu handlowego archeologom jeszcze sie natrafić nie udało.

hebanowski
Przy romańskim kościele św. Mikołaja w Gieczu pochowani są Stanisław Hebanowski (1820-1898), architekt, student Akademii Berlińskiej, autor wielu budowli z terenu Wielkopolski oraz jego wnuk, również  Stanisław  (1912-1983), reżyser, tłumacz, wybitny pedagog, osobowość teatru. Giecz w liczbach
stanowiska w Gieczu
1. Kościół  przedromański pw. św. Jana Chrzciciela - badania archeologiczne  (1961-62, 1997- ).
2. XVII wieczny, drewniany kościół pw. Jana Chrzciciela.
3. Budynek plebani.
4. Współczesny budynek muzeum.
5. Fundamenty palatium odkrytego w 1949r. (badania z przerwami do 1966, ponowne badania od 1993r).
6. Pierwotny gród plemienny (daty dendrochronologiczne wałów - 806/865r), średnica zewnętrzna ok. 70m (majdan wewnętrzny - 45m).
7. Romański kościół pw. św. Mikołaja (badania 1951-53, ponowne badania 1993-2000)
8. Most na grobli łączącej gród z osadą handlową przy kościele św. Mikołaja (badania prowadzono w 1951r).
9. Cmentarz wczesnośredniowieczny  i osada/podgrodzie. (odkryta w 1928r, badania 1993- ).

10. Most funkcjonujący w pierwszych fazach istnienia grodu. (odkryty w 1960r.)
11. Osada edukacyjna zbudowana w 2010/11 r. w formie podgrodzia.

kościół grodowy pw. św. Jana Chrzciciela kościół grodowy pw. św. Jana Chrzciciela
Model kościoła grodowego pw. św. Jana Chrzciciela eksponowany na starej wystawie w gieckim muzeum. 
Tak wyglądał kościół w czasach swojej największej  świetności na początku XIIw.

kościół św. Jana na nowej wystawie kosciół św. Mikołaja
To już nowa wystawa i ten sam kościół. W tej samej formie przedstawiono także kościół św. Mikołaja (foto z prawej)
piastowie

panorama grodu
Panorama grodu od strony południowej, przed rozbudową Rezerwatu w 2010r. Prześwit w wałach kryje bramę południową.
Z prawej strony wznosi się dziś palisada podgrodzia.

funkcje komunikacyjne Giecza

nowy pawilon muzealny  Pawilon muzealny, po przebudowie z 2010r. Muzeum gieckie stanowi dziś oddział Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.

Pawilon muzealny, przed przebudową. muzeum

wystawa wystawa
W maju 2011r. otwarto nową, czwartą w dziejach muzeum gieckiego wystawę pt. "Terra Sancta. Giecz w monarchii piastowskiej". Na zdjęciu po lewej stilus znaleziony na cmentarzysku pod grodem w nowej ekspozycji. (stara ekspozycja)

wystawa Szyszak (szłom) odnaleziony w Gieczu
w 1 poł. XIXw. Tutaj tylko w postaci kopii, oryginał w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu.

wystawa

wystawa wystawa
Miecz odnaleziony na grobli w roku 1990. Nic dodać...

Wystawy stałe w historii rezerwatu
wystawy stałe w Gieczu

system obronny Giecza

palatium Palatium w kierunku wschodnim. Całość założenia liczyła 35 m długości!

Wyraźnie zarysowana rotunda na końcu założenia. palatium

kościół św. Jana
Drewniany kościół stoi tutaj od roku 1713. Po dawnym kościele grodowym pewnie istniało już li tylko wspomnienie, skoro drewniany wzniesiono niemalże na gruzach starego. Co ciekawe nowy kościółek zachował wezwanie swego wielkiego poprzednika. W wielu źródłach podawana jest data powstania drewnianego kościółka na rok 1767, ale to tylko rok odbudowy światyni po katastrofie pożaru.

nagrobek nagrobek
Śladem po dawnym cmentarzu na terenie grodu, przy kościele pw. św. Jana Chrzciciela, jest ta płyta nagrobna, pozostająca po północnej stronie kruchty wejściowej Płyta nagrobna przy kościele św. Mikołaja kryjąca doczesne szczątki Antoniego Ponińskiego (ok. 1815-1847), majora Insurekcji kościuszkowskiej, kawalera Virtuti Militari, właściciela dóbr gieckich. Pra pra pra pra dziadek Antoniego, Adrian był rodzonym bratem Hieronima - pradziadka Adama ks. Ponińskiego, marszałka Sejmu Rozbiorowego.

kościół św. Jana
Przed plebanią, na północ od drewnianego kościoła św. Jana Chrzciciela stał jego znacznie starszy, przedromański odpowiednik - kościół grodowy pw. św. Jana Chrzciciela, wzniesiony z otoczaków, z kryptą relikwiarzową i rozbudowanym dwuczłonowym masywem wieżowym.
W trakcie badań odnaleziono m.in. fragmenty dzwonu. Póki co, na stałe wyeksponowano tylko fragment muru.

bagna
Od wschodu gród obiega Moskawa (dawna Źrenica) i teren podbagniony. Ongiś biegł tutaj most długości 70 metrów, łączacy gród z osadą handlową.

Zarys wału wewnętrznego odgradzającego tzw. "gródek książęcy" od reszty dwuczłonowego założenia grodu. wał

Górzno
Góra Górzno, zwana także Kościeliskiem lub wzgórzem Ludgardy. W czasach świetności Giecza stanowiła ważny punkt w jego systemie obronnym. Pomocniczy gródek  znajdujący się na wzniesieniu osłaniał warownię od wschodu, na szlaku z Lądu. Później wzniesiono tutaj murowany zameczek, który chylił się ku upadkowi wraz z upadkiem kasztelani gieckiej. Dziś u stóp wzniesienia przebiega autostrada A-2.

Skłoków Skłoków
Jadąc od grodu w kierunku południowych dojeżdżamy do zakrętu, za którym droga opada w dół w kierunku płynącej na południe Moskawy (Źrenicy). Do XVIII wieku istniał tu jeszcze osada Skłoków, prawdopodobnie jeszcze starsza od osady dającej początek ufortyfikowanemu grodowi gieckiemu. Skłoków powstał przy brodzie na Moskawie.

Skłoków Droga prowadząca do bramy południowej
z parkingiem powstała w tej formie w ramach organizowania rezerwatu archeologicznego,
w początkach lat 60-tych. Dziś (po rozbudowie rezerwatu w 2010r.) z lewej strony wznosi się palisada zrekonstruowanego podgrodzia i nowy budynek muzealny.

Osada edukacyjna zbudowana w formie podgrodzia od strony południowej grodu. podgrodzie

podgrodzie

podgrodzie

podgrodzie

pogrodzie

podgrodzie

newsweek 17 listopada 2002 roku Newsweek opublikował obszerny artykuł dotyczący nowych odkryć w Gieczu i ich znaczenia dla postrzegania historii Polski.

GW W poniedziałek, 2 lipca 2007 roku na pierwszej stronie Gazety Wyborczej ukazał się artykuł Piotra Bojarskiego poświęcony Gieczowi i jego roli jaką pełnił on w monarchi wczesnopiastowskiej i historii naszej państwowości. Tego samego dnia obszerne relacje przekazały także najważniejsze telewizyjne programy informacyjne. Artykuł P. Bojarskiego w gruncie rzeczy był przypomnieniem, przekazem dla większej części społeczeństwa stanu "twórczego fermentu" jaki od początku lat 90-tych XX wieku zapanował w archeologii wczesnopiastowskiej i historii polskiego wczesnego średniowiecza dotyczącej początków państwa polskiego. Nowe poglądy na tę kwestię (min. problem zakładania grodów "na korzeniu" w myśl jednolitego planu administracyjnego, teoria ewolucyjno-rewolucyjna, znaczenie przodków Mieszka w tworzeniu potęgi państwa Polan itd.) pojawiły się w początku lat 90-tych w związku z wznowieniem tzw badań milenijnych, prowadzonych w latach 60-tych w ramach obchodów 1000-lecia państwa polskiego. Głównym ośrodkiem nowego spojrzenia stał się poznański UAM. Wreszcie badania, przeprowadzone w ostatnich pięciu latach potwierdziły tzw plemienną genezę grodu w Gieczu, który jako jedyny z tzw grodów centralnych miałby być zbudowany na długo przed planowaną budową pozostałych grodów (Poznania, Ostrowa, Gniezna) wytyczającą obszar nowego, scentralizowanego i sprawnie administrowanego państwa Polan pod panowaniem ojca Mieszka, legendarnego Siemomysła.
Gazeta wyborcza W wydaniu świątecznym GW z 7-8 lipca 2007r. opublikowano obszerny wywiad z prof. Tomaszem Jasińskim z UAM, który stwierdza m.in. "Rzeczywiście, odkryte tam zabytki  
[w Gieczu] mogą świadczyć o tym, że to było patrymonium Piastów, że stamtąd się wywodzili."
znaczenie Giecza
1 Szlak z Mazowsza przez Ląd biegł wąskim przesmykiem pomiędzy korytem Warty, a przylegającą od północy, długą rynną jezior polodowcowych, opartą na północy o Noteć. [2]
2 Szlak ze Śląska, przekraczał Wartę w Śremie. Gród ten miał strategiczne znaczenie na kierunku południowym. Z pewnością określoną rolę pełnił także gródy w Lisewie (na wschód od Śremu), który kontrolował środkowy bieg Warty w dorzeczach Lutyni i Prosny. Podobną rolę pełniło Bonikowo [4], przez które prowadził szlak pośród ogromnych rozlewisk Obry, ciagnących się równoleżnikowo niemal do dzisiejszej granicy z Niemcami. Przejście z Bonikowa pod Poznań raczej na pewno nie istniało, dlatego jedynym liczącym się szlakiem na Śląsk był ten przez Śrem i Bnin na prawym brzegu Warty.
3 Miedzyrzecz i Santok były dwoma strategicznymi bramami na szlaku z Brandenburgi i Pomorza Zachodniego. Szlak z Międzyrzecza prowadził przez Brody na lewy brzeg Warty tuż pod jeden z grodów centralnych Poznań - gród na Ostrowie Tumskim. Sam gród był doskonale zabezpieczony od zachodu korytem Warty i jej rozlewiskami. Od zachodu gród opływała Cybina. Szlak z Santoka prowadził prawobrzeżną Wartą przez Rogoźno do Gniezna.
4 Grody graniczne na Noteci: Drzeń, Wieleń, Czarnków i Ujście broniły dostępu od strony Pomorza Zachodniego. Granicznym punktem było także Nakło na szlaku z Pomorza.
5 Silnie umocniona była flanka wschodnia z Inowrocławiem, Kruszwicą i Włocławkiem na Wiśle. Miało to szczególne znaczenie wobec wojowniczych plemion Prusów, Galindów i Jadźwingów. Linię Inowrocławia i Kruszwicy dodatkowo wzmacniały polodowcowe rynny jezior.
6 Giecz, będąc jednym z grodów centralnych stanowił także element wewnętrznego systemu obronnego wokół Gniezna, który tworzyły ponadto:
  • Grzybowo na szlaku z Lądu i Mazowsza;
  • Moraczewo na szlaku z Poznania i Brandenburgi. Gród pełnił ważną rolę w bezpośredniej obronie jednego z grodów centralnych - Ostrowa Lednickiego, położonego zaledwie 5 km na wschód;
  • Kłecko na szlaku z Santoka, Brandenburgi i Pomorza Zachodniego oraz z grodów nadnoteckich;
  • Łekno na kierunku grodów nadnoteckich;
  • Żnin na kierunku Nakła i Pomorza;
  • Mogilno na kierunku Kruszwicy i Inowrocławia.
Dostępu do samego Giecza broniły Biechowo i Bnin, a na zachodzie sam Poznań. Położenie Giecza na terytorium Polan wydaje się bardzo optymalne z punktu widzenia militarnego i administracyjnego, a do tego nad wyraz bezpiecznie. Tak doskonale zorganizowany system obrony nie przeszkodził jednak Brzetysławowi II Czeskiemu w 1038 roku złupić Śrem, Giecz, a następnie samego Gniezna.
Rozwój grodu w Gieczu wg badań milenijnych 1949-66
k1 k2 k3
I FAZA
od poł. IX w. do I poł. X w. Jezioro być może obejmowało półwysep od strony zachodniej. W południowej części płw. istnieje gródek plemienny, umocniony. Od strony płn. rozwija się podgrodzie. Gród łączy most z osadą handlową rozwijającą się na wsch. brzegu jeziora. (na szlaku do Gniezna). Na płd. od grodu istnieje przy brodzie na Źrenicy osada otwarta Skłoków.
II FAZA
poł. X w.  do pocz. XI w. Wody jeziora cofają się (proces postępował przez całe średniowiecze). Wystepujące na płn. podgrodzie zostaje umocnione i włączone w obręb grodu. Na płn. powstaje kolejne podgrodzie. Osada handlowa przesuwa się na północ.
III FAZA
od pocz. XI w. Na południu grodu powstaje monumantalne założenie palatium, nie dokończone w wyniku najazdu Brzetysława II. Wkrótce południowa część grodu zostaje zniwelowana i lokuje się tutaj produkcja hutnicza. Zanika połączenie mostowe z osadą handlową w związku z jej przesunięciem na północ. Łaczność grodu z osadą zapewnia teraz droga biegnąca po grobli powstałej wzdłuż najwęższej części cofającego się jeziora. Na terenie osady powstaje kościół pw. św. Mikołaja i NMP, a w części północnej grodu - potężny kościół grodowy pw. św. Jana Chrzciciela z kryptą relikwiarzową. Na zach. stronie podgrodzia powstaje cmentarz.
* * *
Rozwój grodu w Gieczu wg najnowszych badań (1992- )
Kr1 Kr2 Kr3
I FAZA
od. ok. 850 r do I ćw. X w.
Gródek plemienny istnieje w północnej części półwyspu. Od strony południowej rozwija się podgrodzie, a na płn-zach. od grodu istnieje prastara osada, być może równolatka tej która dała początek grodowi. Gród łączy most z osadą handlową rozwijającą się na wsch. brzegu jeziora. (na szlaku do Gniezna). Na płd. od grodu istnieje przy brodzie na Źrenicy osada otwarta Skłoków.
II FAZA
od. I ćw. X w. do l. 80-tych X w.
W trakcie zakrojonej na szeroką skalę akcji umacniania zrębów państwa Polskiego prowadzonych przez bezpośrednich przodków Mieszka I gródek plemienny zostaje rozbudowany na południe. W części płd. jeszcze w latach 80-tych zaczyna się budowa monumentalnego palatium z kaplicą z niewyjaśnionych przyczyn nigdy nie ukończona. Cofające się wody jeziora stwarzają przestrzeń do powstania podgrodzia. Gród nadal łączy most z osadą handlową rozwijającą się na wsch. brzegu jeziora (na szlaku do Gniezna), która przesuwa się na północ. 
III FAZA
od. l. 80-tych X w. do pocz. XI w.
Południowa część grodu zostaje zniwelowana i wykorzystywana jest do celów mieszkalnych. W części północnej grodu, tuż po przerwaniu budowy palatium budowany jest potężny kościół grodowy pw. św. Jana Chrzciciela z kryptą relikwiarzową. Zanika połączenie mostowe z osadą handlową w związku z jej przesunięciem na północ. Łaczność grodu z osadą zapewnia teraz droga biegnąca po grobli powstałej wzdłuż najwęższej części cofającego się jeziora. Na terenie osady powstaje kościół pw. św. Mikołaja i NMP,  Na zach. stronie podgrodzia powstaje cmentarz.
Najważniejsze daty z historii Giecza
daty z historii
Kostrzewski
Wieloletni badacz dziejów Giecza,
odkrywca palatium Bogdan Kostrzewski.
Kierował pracami archeologicznymi podczas badań milenijnych 1949-66r.
Pobiedziska - skansen  >>
Szlak Piastowski - plan >>
Gniezno >>
Poznań >>
Ostrów Lednicki >>
Lednicki Park Krajobrazowy >>
Krajoznawcze otoczenie Środy Wielkopolskej >>
Kościoły drewniane Ziemi średzkiej >>
Rejestr zabytków powiatu średzkiego >>
Kanon Krajoznawczy Ziemii Średzkiej >>

badania

Giecz

bilet wstępu bilet wstępu bilet
bilet
Awers i Rewers biletu wstępu do gieckiego muzeum. Bilet wstępu do muzeum przed rozbudową.

folder Folder - Informator  prezentujący całość zagadnień związanych z Gieczem, zwłaszcza historię i aktualny stan badań. Folder wydany przez Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy w 2008r. Wydanie drugie uzupełnione. folder

folder folder
Folder poświęcony aktualnej wystawie stałej.

folder folder
Folder poświęcony historii działalności Rezerwatu archeologicznego w Gieczu.
Folder wydany przez Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy w 2010r.

folder Folder w formie składanego plakatu poświęcony
wystawie czasowej.
folder

folder folder
Mapka prezentująca położenie wszystkich filialnych ośrodków Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.

Zestaw pamiątkowych kartek i okolicznościowa pieczęć z wizerunkiem palatium gieckiego wydanych w tej samej formie z wszystkimi obiektami MPP na Lednicy. kartki
flaga W cieniu warowni
szlak romański
pawilon muzealny

Godziny otwarcia i ceny biletów
SEZON 2016
(wkrótce sezon 2017)
dane

Hebanowscy

Stanisław Hebanowski (1820-1898), architekt, student Akademii Berlińskiej, autor wielu budowli z terenu Wielkopolski w stylu tzw. „kostiumu francuskiego”, którego był twórcą. Styl ten okazał się dominującym w Wielkopolsce w l. 1867-1879. Najokazalszymi jego dziełami są zachowane do dziś pałace w: Posadowie, Wielkiej Łęce i Tarcach. Hebanowski był także autorem budynku Teatru Polskiego W Poznaniu (1873-75). W 1869r. wg jego projektów powstały istniejące do dzisiaj wejścia i okna do naw bocznych średzkiej kolegiaty

Stanisław Hebanowski (1912-1983), reżyser, tłumacz, wybitny pedagog, osobowość teatru. Był wnukiem architekta, również Stanisława. Urodził sie w Brzóstkowie, zakupionym przez jego ojca Bogumiła. Studiował w Poznaniu. Tutaj debiutował również w 1948r., jako reżyser w Teatrze Polskim. W 1969r. wyjechał do Gdańska, gdzie objął stanowisko kierownika literackiego teatru na Targu Węglowym, późniejszego teatru „Wybrzeże”. W 11973r. po zdaniu państwowego egzaminu reżyserskiego, został jego kierownikiem artystycznym, a następnie dyrektorem. W latach 70-tych prowadzona przez niego scena stała się jedna z najważniejszych w kraju. Był także wybitnym autorem przekładów i adaptacji sztuk teatralnych, m.in „Niestałość serca” i „Gra miłości i przypadku”, Marivaux`a, „Przedziwny kochanek” i „Iluzja” Corneille`a czy „Niebezpieczne związki” Laclos`a. Reżyserował także w Operze Bałtyckiej. Na scenie teatru wybrzeże wyreżyserował 23 przedstawienia. Zmarł na dworcu kolejowym w Gdyni, w trakcie podróży do Szczecina, gdzie reżyserować miał „Czekając na Godota”.


Hebanowski

Hebanowski - pałace

Giecz - tapeta


Tapeta w rozdzielczości:

1366x768px
1280x1024px
1024x768px
1280x800px



Jak dojechać?
jak dojechać

7 cudów powiatu 7 cudów powiatu średzkiego >> obiekty ziemi sredzkiej obiekty ziemi średzkiej >>

Wiedzę zaczerpnąć można z:
"Dzieje Środy Wielkopolskiej". t. 1-3, Praca zbiorowa pr. Stanisława Nawrockiego, UMiG w Środzie, Środa Wlkp 1990
A. Buko,
"Archeologia Polski wczesnośredniowiecznej", wyd. Trio, Warszawa 2006

S. Bratkowski
„Najkrótsza historia Wielkopolski”, W Drodze, Poznań
A.M. von Rohrscheidt "Szlak Piastowski w przebudowie. Struktura, Zarządzanie. Oferta kulturalno - turyst.", wyd. PROKSENIA, Kraków 2013

W. Łęcki "Szlak Piastowski. Poznań. Gniezno. Kruszwica. Inowrocław. Żnin. Biskupin. Przewodnik" Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1979
W. Łęcki, "Szlak Piastowski", WBP, Poznań 2000 i 2006
W. Łęcki, „Wielkopolska. Przewodnik po miejscach ładnych i ciekawych” , Poznań 2003
P. Libicki, „Wielkopolska. 21 jednodniowych wycieczek”, Poznań 2001 M. J. Januszkiewicz,
A. Pleskaczyński, "Księga Rozmaitości Wielkopolskich", WBPiCAK, Poznań 2006

J. Łuczak,
"Wielkopolska. Przewodnik turystyczny", oficyna wydawnicza GiP, Poznań 2003

J. Sobczak,
Zwiedzamy Ziemię Średzką”, Średzkie Towarzystwo Kulturalne, Środa Wlkp. 2000

R. Brykowski
Wielkopolskie kościoły drewniane”, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 2001

Z. Górczak,
"Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314r)", WBP, Poznań 2002

P. Maluśkiewicz,
"Drewniane kościoły w Wielkopolsce", WBPiCAK, Poznań 2004

P. Maluśkiewicz, "Między legendą a historią" , WBP, Poznań 1995

P. Maluśkiewicz, "Wielkopolskim traktem", WBP, Poznań 1997
Pr. pod. red. W. Łęckiego "Nasza Wielkopolska" WBPiCAK, Kurpisz, Poznań 2004, tom 1-3

I.T. Kaczyńscy "Szlakiem Piastowskim", Sport i Turystyka - Muza S.A, Wawa 2008

B. Wysocka, M. Kwiczala, "Szlak Piastowski. Przewodnik", Wydawnictwo Poznańskie, 1968
P. Dzianisz, J. Umiński, "Szlak Piastowski. Województwo Bydgoskie." Wyd. Sport i Turystyka, Bydgoszcz, 1960

P. Dzianisz, J. Umiński, "Szlak Piastowski" Wyd. II poprawione i rozszerzone, wyd. Sport i Turystyka, Bydgoszcz, 1966

„123x Wielkopolska” praca zbiorowa, Poznań 1995
„155x Wielkopolska” praca zbiorowa, Poznań 2000

"202x Wielkopolska"
praca zbiorowa, p.red. W. Łęckiego, Poznań 2005

"Wielkopolska. Polska niezwykła"
Turystyczny atlas samochodowy. DEMART 1:250000


Oraz artykuły w Średzkim Kwartalniku Kulturalnym:

H. Machajewski "Z historii odkryć archeologicznych", nr 3
A. Ochowiak "Giecz - Grodziszczko nadal kryje swoje tajemnice", nr 3
J. Ochowiak "Co pisano o Gieczu w XIX w. i w okresie dwudziestolecia międzywojennego?" nr 62

J. Sobczak "Prastary Giecz odsłania kolejne tajemnice", nr 10
A. Kaszubkiewicz "Rezerwat Archeologiczny Gród Piastowski w Gieczu w 40-lecie", nr 23

E. Indycka "40 lecie rezerwatu Archeologicznego Gród Piastowski w Gieczu", nr 23

T. Krysztofiak "Księga Giecza - nowe karty historii grodu"  nr 35
Z. Jóźwiak "Średzkie ślady wielkiego Hebanowskiego" nr 23

CR
©MB 09.2008
ost. zm. 04.2017

ds1s_a ds2 ds1s_c